რელიგია | ისტორია

ვინ იყო ქართველი, ვინც 70 000 ფრანკად შეძენილი გემი იარაღითა და ტყვია-წამლით დატვირთა და საქართველოში გამოუშვა?

ძმები დეკანოზიშვილები: გიორგი – “კანის საქართველოდან” და ირაკლი – ფრანგის ფოტოობიექტივით აღბეჭდილი “ქართველი კაცის სახე”

საქართველოში ერთ-ერთი პირველი სამთო-ინჟინერსა და ემიგრაციაში გარდაცვლილ სოციალ-ფედერალისტ გიორგი დეკანოზიშვილზე მწერალი, მთარგმნელი და ეთნოგრაფი თედო სახოკია წერდა: “მისი ტანჯვა-წვალების მოზიარეს, ჩემს სასიამოვნო მოვალეობად მიმაჩნია, მოგონება გავუზიარო ახალ თაობას ამ ადამიანზე, რომელიც მარად უნდა იხსენებოდეს, სანამ არსებობს ჩვენი ერი და არსებობენ მისი დამოუკიდებლობისთვის მებრძოლნიო…”

ძმად წოდებული ბიძაშვილების – გიორგი და ირაკლი დეკანოზიშვილების საზოგადოებრივი მოღვაწეობის ამბები XIX საუკუნის მიწურულიდან

ჭიათურაში იწყება. როგორ მოხვდნენ დეკანოზიშვილები ჭიათურაში, როგორ იცხოვრეს და რა დაუტოვეს საქართველოს? – მათ შესახებ ირაკლი დეკანოზიშვილის რძალი, 92 წლის თამარ ბიწაძე-დეკანოზიშვილი გვიამბობს. სწორედ ქალბატონმა თამარმა მოიპოვა და შეკრიბა ძმების მოღვაწეობის შესახებ პუბლიკაციები…

თამარ ბიწაძე -დეკანოზიშვილი:

– გიორგი დეკანოზიშვილის მამა რუისიდან გახლდათ, სამხედრო იყო და იმპერიის სხვადასხვა ქალაქებში უწევდა ცხოვრება. გიორგი 1867 წელს პეტროვსკში, დღევანდელ მაჰაჩყალაში დაიბადა. მერე თბილისში გადმოვიდნენ. ქართული ენა კარგად არც იცოდა, მოგვიანებით, პეტერბურგში სამთამადნო ინსტიტუტში სამთო-საინჟინრო ფაკულტეტზე სწავლისას

შეისწავლა. თბილისში დაბრუნებული გიორგი შავი ქვის მრეწველმა ნიკო ღოღობერიძემ ჭიათურის შავი ქვის მადნების გამგედ მიიწვია. გიორგიმ ჭიათურაში ჩაიყვანა თავისი ბიძაშვილი, ასევე სამთო-ინჟინერი ირაკლი დეკანოზიშვილი (ჩემი მამამთილი), რომელიც საბოლოოდ იქვე დასახლდა და წერეთლის ქალი ითხოვა ცოლად.

გიორგი ჭიათურიდან ბაქოში, ნობელის ნავთის მრეწველობაში გადავიდა სამუშაოდ, შემდეგ კი, ცოდნის გასაღრმავებლად ევროპაში გაემგზავრა. იქ შეისწავლა ფრანგული, ინგლისური და გერმანული ენები, ცოლად ფრანგი ქალი – ანრიეტა ფრენუა შეირთო, ცოდნით დატვირთული დაბრუნდა საქართველოში და საქვეყნო-საზოგადო საქმიანობაშიც აქტიურად ჩაერთო.

პირველ რიგში ზის: გიორგი დეკანოზიშვილი; მეორე რიგში სხედან: არჩილ ჯორჯაძე და მიხეილ წერეთელი; დგანან: ალექსანდრე გაბუნია, კამანდო გოგელია და ვარლამ ჩერქეზიშვილი. 1904 წელი

ფოტო: პირველ რიგში ზის: გიორგი დეკანოზიშვილი; მეორე რიგში სხედან: არჩილ ჯორჯაძე და მიხეილ წერეთელი; დგანან: ალექსანდრე გაბუნია, კამანდო გოგელია და ვარლამ ჩერქეზიშვილი. 1904 წელი


ამის შემდეგ შავი ქვის მრეწველთა საბჭომ გიორგი ამერიკის კონტინენტზე, ბრაზილიასა და კუბის კუნძულებზე მარგანეცის მოპოვებისა და გასაღების ტექნოლოგიის შესასწავლად გაგზავნა…
გარდა იმისა, რომ მარგანეცის წარმოებაში ერთ-ერთი პირველთაგანი იყო, თედო სახოკიასთან, არჩილ ჯორჯაძესთან, მიხეილ წერეთელთან, ვარლამ ჩერქეზიშვილთან და სხვა სოციალ-ფედერალისტებთან ერთად ეროვნული თავისუფლებისთვის დიდი მებრძოლიც გახლდათ. ეს ჯგუფი ყველანაირად ცდილობდა, მეფის რუსეთის ბრჭყალებისგან დაეხსნა საქართველო და დამოუკიდებლობა მოეპოვებინა. გიორგის სდევნიდნენ, საქართველოში ცხოვრებაც კი აუკრძალეს და იძულებული გახდა, საფრანგეთში წასულიყო. ქართველ ემიგრანტ მამულიშვილთა ჯგუფი ხვდებოდა, რომ შიშველი ხელებით მეფის რუსეთთან ვერაფერს გახდებოდა და შეიარაღებული აჯანყებისთვის სამზადისი დაიწყო.

გიორგი დეკანოზიშვილმა შვეიცარიაში მყოფი ზუბალაშვილისგან გაღებული 60.000 ფრანკით თოფები იყიდა, შემდეგ ამსტერდამში 70.000 ფრანკად შეიძინა 597-ტონიანი სამანძიანი ორთქლმავალი გემი – “სირიუსი”, იარაღითა და ტყვია-წამლით დატვირთა და საქართველოში გამოუშვა.

გემი ფოთის ნავსადგურის მოშორებით გააჩერეს, მაგრამ გამცემთა წყალობით ინფორმაციამ გაჟონა, ამიტომ იარაღის მხოლოდ მცირე ნაწილი გადმოტვირთეს, დანარჩენი კი წყალში გადაყარეს. ეკიპაჟისა და დამხვდურთა ნაწილმა გაქცევა მოახერხა, ნაწილი კი დააპატიმრეს…

ირაკლი დეკანოზიშვილი, ანრიეტა ფრანუა, გიორგი დეკანოზიშვილი, მისი და - მარიამ ქანანაშვილი, თინათინთან და ტარიელთან ერთად

ფოტო: ირაკლი დეკანოზიშვილი, ანრიეტა ფრანუა, გიორგი დეკანოზიშვილი, მისი და – მარიამ ქანანაშვილი, თინათინთან და ტარიელთან ერთად

გიორგის ანრიეტასთან ორი შვილი ეყოლა – ქალ-ვაჟი. ქალს თინათინი დაარქვა, ვაჟს – ტარიელი. დღიურში წერდა: “არ ვარ ძალიან ყურადღებიანი მამა. ძნელია, ერთდროულად ემსახურო ხალხსაც და ოჯახსაც”.

ის ძალიან დიდი პატრიოტი იყო. მან პარიზში ჩამოასხმევინა ქართული ასოები, რომელსაც “პარიზული” დაერქვა და, თურმე, სილამაზით ბადალი არ ჰქონდა. სწორედ ამ ასოებით იბეჭდებოდა პარიზში ქართული წიგნები და გიორგის ხელმძღვანელობით, ქართველ ემიგრანტთა ჯგუფთან ერთად არალეგალურად გამოცემული ქართული გაზეთი – “საქართველო” (“ლა ჟერჟ”), რომლის რედაქტორიც არჩილ ჯორჯაძე გახლდათ.

ძალიან უძნელდებოდათ გაზეთის ნომრების საქართველოში გამოგზავნა. თედო სახოკია წერდა: გიორგის კანონად ჰქონდა, ყველა სამშობლოში მომავალი ქართველისთვის, ქალი იქნებოდა თუ კაცი, აუცილებლად გამოეტანებინა “საქართველოს” ახლად გამოსული ნომრები… ამ პატარა კაცში იმხელა სული იყო და იმხელა სიყვარული, რაც მან საქართველოსთვის შეძლო, ბევრი ვერ გააკეთებდაო.

გიორგი დეკანოზიშვილი 1910 წელს ქალაქ კანში გულის დაავადებითა და ჭლექით გარდაიცვალა. მეუღლისა და მიხეილ თუმანიშვილის ხელში დაულევია სული. ანდერძად დაიბარა, საქართველოში დამასაფლავეთო. მისმა დამ – მარიამმა მეფის რუსეთის მთავრობას ნეშტის საფრანგეთიდან საქართველოში ჩამოსვენება სთხოვა. მთავრობამ ნება კი დართო, მაგრამ ოჯახის წევრების გარდა, სადგურზე დახვედრა ყველას აუკრძალეს. ასე, მოკრძალებულად ჩამოასვენეს და დაკრძალეს ამ უდიდესი მამულიშვილის ნეშტი წმინდა ნინოს (ამჟამინდელი კუკიის) სასაფლაოზე.

მამის საფლავის ძიებაში

მისი ქალიშვილის – თინათინ ჟაკოლენ-დეკანოზიშვილის პირველი წერილი საფრანგეთიდან ჩემი ქმრის სიცოცხლეში მივიღეთ. წერდა: “ვეძებ მამის საფლავს და მამის ნათესავებს. პარიზში ვცხოვრობთ, მაგრამ კანში გვაქვს დედისეული აგარაკი, რომელიც მამას განსაკუთრებით უყვარდა და იმ აგარაკს “საქართველო” ჰქვია. როდესაც პარიზიდან იქ მივემგზავრებით, არ ვამბობთ, კანში მივდივართ, ყოველთვის ვამბობთ, საქართველოში მივდივართო”…

თინათინი შვილიშვილ ქრისტინესთან და მის პატარებთან ერთად

ფოტო: თინათინი შვილიშვილ ქრისტინესთან და მის პატარებთან ერთად

1969 წელს თინათინი ჩამოვიდა საქართველოში. ჩემი მეუღლე უკვე გარდაცვლილი იყო. ჩამოსვლის მიზეზად ჩვენს კურორტზე მკურნალობის აუცილებლობა დაუსახელებია, – სხვაგვარად არ ჩამოუშვებდნენ. მოგვწერა, წყალტუბოში ვარ და ჩამომაკითხეთო. თარჯიმანი დავიქირავეთ და თინათინი ორი დღით ჭიათურაში წამოვიყვანეთ.

– ქართული საერთოდ არ იცოდა?
– არ იცოდა, თარჯიმნის გარეშე ერთმანეთს ვერაფერს ვაგებინებდით. მერე წავიყვანეთ მამის საფლავზე. მაშინ იქ წარწერაც იყო, დღეს კი საფლავიც აღარ არსებობს. იქაურ მომვლელს ვაჩვენეთ გაზეთში დაბეჭდილი წარწერიანი ქვით საფლავის ფოტო, მაგრამ ვერაფერი გვითხრა: სამი წელიწადია, აქ ვმუშაობ და არაფერი ვიციო. საფლავის განადგურების უფლება არ ჰქონდათ. სხვათა შორის, მოგვიანებით, საფლავი ვინც გაანადგურა, ის კაცი დააკავეს…

– 1968 წლის შემდეგ აღარ ჩამოსულან შვილები?

– არავინ ჩამოსულა, რადგან საბჭოთა ხელისუფლების დროს ეს ძალიან რთული იყო, თან თინათინი უკვე ასაკოვანი გახლდათ, ვაჟი, ტარიელი კი ძალიან ახალგაზრდა, 23 წლისა გარდაიცვალა. თინათინი საფრანგეთიდან ხშირად იწერებოდა. წერილები ახლაც შენახული მაქვს – ფრანგულად წერდა და მხოლოდ ბოლოს აწერდა ქართულად: თინათინ

ვაჟას და აკაკის მეგობარი

– თქვენი მამამთილი, ირაკლი დეკანოზიშვილი ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობაში არ იყო ჩაბმული?
– ირაკლი ჭიათურის კულტურულ-საზოგადოებრივ ცხოვრებაში – თეატრის დაარსებაში, სკოლებისა და ბიბლიოთეკების განვითარებაში მონაწილეობდა. ძალიან მეგობრობდა აკაკი წერეთელთან. ჩემი დედამთილი მიამბობდა: ქუთაისისკენ მიმავალი აკაკი ყოველთვის შემოივლიდა ხოლმე ჩვენთან და აუცილებლად ფულს სესხულობდა ირაკლისგანო. ჩემი მამამთილი ყოველ წელს მიემგზავრებოდა, თურმე, გიორგისთან, პარიზში და აუცილებლად ქართული ეროვნული ტანსაცმლით მიდიოდა. ერთხელ, ასე ჩაცმული რომ მიუყვებოდა პარიზის ქუჩას, ფოტოგრაფს შეუჩერებია, – ვინ ბრძანდებითო? – ქართველი ვარო, – უპასუხია. იმ კაცს ფოტო გადაუღია ირაკლისთვის, ერთი გამოუტანებია, დანარჩენი კი “ქართველი კაცის სახედ” გაუყიდია. საფრანგეთიდან ჩემი მამამთილი კიევის გავლით წამოსულა. თბილისში გამომგზავრებამდე, ერთ საღამოს კიევის ოპერის თეატრში სპექტაკლს დასწრებია. ამაზე აკაკი წერეთელი ვინმე სოსიკო მერკვილაძეს წერს:

ირაკლი დეკანოზიშვილი

ფოტო: ირაკლი დეკანოზიშვილი

“გუშინ ოპერის თეატრში ვიყავი… ატყდა ჩოჩქოლი და ყველა დიდი და პატარა ერთი მხრისკენ იყურებოდენ, ქალები ნერწყვსა ჰყლაპავდენ. მეც შევხედე და რა დავინახე? ჩვენი ირაკლი დეკანოზის შვილი წითელი ქულაჯით ჩათუქესნურათ მორთული, პირველ წყებაში იჯდა გამოჭიმული და ხალხიც იმას შეჩერებოდა. დიდი მთავარი ეგონათო. მეც რომ იხტიბარი არ გამეტეხა მისი, მოწიწებით მივედი მასთან და მერე, რომ მკითხეს მისი ვინაობა, მეც, რასაკვირველია, გაზვიადებით ვუთხარი: ზედა-რგან-ხვრელში-მძრომსკი კნიაზ-მეთქი და იმათაც ძალიან დაუჯდათ ჭკუაში, დიდი ვინმე ყოფილაო…”

ერთხელ ირაკლის ჭიათურაში ვაჟა-ფშაველა მიუწვევია. წინასწარ დანიშნულ დღეს ვაჟა-ფშაველა არ ჩასულა, არადა, სადგურზე ელოდებოდნენ. რომ აღარ გამოჩენილა, ირაკლის უფიქრია, როცა ჩამოვა, შეგვატყობინებსო და მაღაროში სამუშაოდ წასულა. ვაჟა დაკენკილი ჩოხით იმ დროს ჩამოსულა, სადგურზე რომ აღარავინ ელოდა. მეფის ჟანდარმს თვალში არ მოსვლია და დაუპატიმრებია. ვაჟა უხსნიდა, მწერალი ვარო, მაგრამ არ იჯერებდნენ: მათხოვარი ხარო. მერე აუხსნია, ვინც მოიწვია, ჩემს მამამთილსაც გააგებინეს და ის გაგიჟებული მოვარდნილა: ეს რა ქენით. რაც თქვენთვის პუშკინი და ლერმონტოვია, ასეთი დიდი მწერალია ეს კაცი ჩვენთვისო. რუს ჟანდარმს ბოდიშიც კი მოუხდია ვაჟასთვის. ის ღამე დიდ მწერალს ჩვენს ოჯახში გაუთევია – ეზოში მის პატივსაცემად დიდი ბანკეტი გაუმართავთ. ჩემი დედამთილისგან ვიცი, რომ საგანგებოდ დაფნის მოწნული სავარძელი დაუდგამთ მისთვის, საღამოს კი, ვაჟა-ფშაველას ბუხარი უყვარსო და, – დიდი ჯირკების ბუხარი აუგუგუნებიათ…

ირაკლი დეკანოზიშვილი მღვიმევის დედათა მონასტრის ეზოშია დაკრძალული… ცოტა ხნის წინ კი ჭიათურაში პირველი მაისის ქუჩას ძმები დეკანოზიშვილების სახელი უწოდეს.

წყარო: kvirispalitra.ge

დატოვეთ კომენტარი

კომენტარები

მსგავსი სიახლეები

111 Comments

  1. It’s nearly impossible to find well-informed people for this subject, but you seem like
    you know what you’re talking about! Thanks

  2. Greetings from Idaho! I’m bored at work so I decided to browse your
    blog on my iphone during lunch break. I enjoy the information you
    present here and can’t wait to take a look when I
    get home. I’m shocked at how fast your blog loaded on my phone ..

    I’m not even using WIFI, just 3G .. Anyhow, good blog!

  3. With havin so much content and articles do you ever run into any issues of plagorism or copyright infringement?
    My site has a lot of completely unique content I’ve either
    authored myself or outsourced but it appears a lot of it is popping it
    up all over the internet without my agreement.
    Do you know any solutions to help reduce content from being ripped off?
    I’d really appreciate it.

  4. I’ve been surfing online more than 3 hours today, yet I never
    found any interesting article like yours. It is pretty worth enough for
    me. Personally, if all site owners and bloggers made
    good content as you did, the internet will be much more
    useful than ever before.

  5. I blog often and I truly appreciate your information. Your article has really peaked my interest.

    I will bookmark your blog and keep checking for new information about once a week.
    I subscribed to your Feed too.

  6. What’s Happening i’m new to this, I stumbled
    upon this I’ve discovered It positively useful and
    it has aided me out loads. I am hoping to give a contribution &
    aid different customers like its helped me. Good job.

  7. I’ve been surfing online more than 2 hours today, yet I never
    found any interesting article like yours. It is pretty worth enough for me.
    Personally, if all site owners and bloggers made
    good content as you did, the web will be much more useful than ever before.

  8. Hey just wanted to give you a quick heads up.
    The words in your post seem to be running off the screen in Opera.
    I’m not sure if this is a format issue or something to do with web browser compatibility but I figured I’d post to let
    you know. The style and design look great though! Hope you get
    the problem fixed soon. Cheers

  9. Please let me know if you’re looking for a article author
    for your site. You have some really great posts and I think I would be a good asset.

    If you ever want to take some of the load off, I’d love to write some content for your blog in exchange for
    a link back to mine. Please send me an email if interested.
    Thank you!

  10. Pretty section of content. I just stumbled upon your
    site and in accession capital to assert that I get in fact enjoyed account your
    blog posts. Any way I’ll be subscribing to your augment and even I achievement you
    access consistently fast. quest bars http://bit.ly/3jZgEA2 quest bars

  11. It is perfect time to make some plans for the future and it is time to be
    happy. I have read this post and if I could I desire
    to suggest you some interesting things or advice.

    Maybe you could write next articles referring to this article.
    I want to read more things about it! scoliosis surgery https://0401mm.tumblr.com/ scoliosis surgery

  12. I’m extremely inspired together with your writing abilities and also with the layout on your blog.
    Is that this a paid subject or did you modify it yourself?
    Anyway stay up the nice quality writing, it’s uncommon to see a great weblog like this one today..
    ps4 https://bitly.com/3nkdKIi ps4

  13. Magnificent goods from you, man. I have understand your stuff previous to
    and you’re just extremely fantastic. I really like what you have acquired here, certainly like what you’re stating and the
    way in which you say it. You make it enjoyable and you still care for to keep
    it wise. I can’t wait to read much more from you.
    This is actually a wonderful web site. quest bars https://www.iherb.com/search?kw=quest%20bars quest bars

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Back to top button
Close