რელიგია | ისტორია

როდის ეწოდა ჩვენს დედაქალაქს “თბილისი”?

საქართველოს სატახტო ქალაქი – თბილისი ძველ ქართულ წყაროებში ძირითადად სახელდებულია როგორც “ტფილისი”.
საინტერესოა, როდის ეწოდა “ტფილისს” – “თბილისი”.
ქართულ საბჭოთა ენციკლოპედიაში ასეა განმარტებული ტერმინი “თბილისი” – “თბილისი (1936 წლამდე ტფილისი)”.
იმავე ენციკლოპედიის სხვა ტომში კი ასეა განმარტებული ტერმინი “ტფილისი” – “ქ. თბილისის სახელწოდება 1936 წლამდე”.

ენციკლოპედია “თბილისში” ვკითხულობთ: “ძველქართულად ქალაქს “ტფილისი” ერქვა და ამ სახელწოდებიდან გავრცელდა იგი სხვა ხალხთა ენებში (რუსულსა და ევროპულში “ტიფლის”; არაბულ-სპარსულში – “თიფლის”; სომხურში – “ტფღის”; ბერძნულში – “ტეფილის”)”.

ზემოხსენებული განმარტებების გაცნობისას რჩება შთაბეჭდილება, რომ 1936 წლამდე საქართველოს დედაქალაქის აღსანიშნავად გამოიყენებოდა მხოლოდ “ტფილისი”. ამის შემდეგ კი მის ნაცვლად “თბილისი” დამკვიდრდა.

საქართველოს ცენტრალურ სახელმწიფო საისტორიო არქივში დაცული ერთი საისტორიო საბუთი შესაძლებლობას გვიქმნის, ზემოთ მოყვანილი განმარტებანი გადავსინჯოთ.

1795 წლის 1-ელ მაისს, ქართლ-კახეთის მეფის ერეკლე II-ის (1720-1798) მიერ მანკასარ თუშმალიშვილისადმი (დოკუმენტში იხსენიება “თუშმალოვად”) ბოძებულ აზნაურობის წყალობის წიგნში, რომლის დედანიც დაცულია ზემოხსენებულ არქივში, ვკითხულობთ:

“წყალობითა ღვთისათა, ჩუენ, ყოვლისა საქართველოისა, კახეთისა და სხუათა და სხუათამან ირაკლი მეორემან, მეფემან, გიბოძეთ წერილი ესე და განვაცხადებთ, რომ შენ – მანკასარ სარდარ გვარად თუშმალოი ხარ, რომელიც გვარი საქართველოს კეთილშობილად აღრაცხილია და შენ შთამომავლობითურთ შენით შესაბამ ხარისხისა თისისა კეთილშობილად იცნობებოდე და პატივცემულ იყავ, ვითარცა სხვანნი საქართველოს აზნაურნი, რომელსა მოვაწერთ იელსა და დავჰბეჭდავთ სამეუფოთა ბეჭდითა ჩვენითა წელთა 1795, თვესა მაისა I, ხოლო ქართულსა ქორონიკონსა უპგ დაიბეჭდა ქალაქსა შინა თბილისს”.

წყალობის წიგნს ერთვის მეფე ერეკლე II-ის ფაქსიმილე – “ერეკლე” (მარჯვენა კუთხეში). იმავე საბუთის მარცხენა კუთხეში დასმულია სამეფო ბეჭედი წითელი ფერის გოგირდზე.

აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ერეკლე II-ის მიერ გაცემულ არაერთ საბუთში იხსენიება ტოპონიმი “ტფილისი”. ეს გვაფიქრებინებს, რომ ჯერ კიდევ XVIII საუკუნის მიწურულს “ტფილისი” და “თბილისი” პარალელურ ტერმინებს წარმოადგენდა.

საინტერესოა, რატომ იხსენიება ამ საბუთში თუშმალიშვილის გვარი “თუშმალოვის” ფორმით?
რუსეთის იმპერიასა და ქართლ-კახეთის სამეფოს შორის 1783 წლის 24 ივლისს, გეორგიევსკში დადებული ტრაქტატის შემდეგ, როდესაც აღმოსავლეთ საქართველო რუსეთის მფარველობაში შევიდა, ქართველ თავადაზნაურთა გვარები ზოგიერთ დოკუმენტში რუსული დაბოლოებით ფიქსირდებოდა. მაგალითად, თურქესტანიშვილი – “თურქისტანოვის”, თუმანიშვილი – “თუმანოვის” ფორმით და სხვ.

ამრიგად, ზემოხსენებული საარქივო დოკუმენტი საფუძველს გვაძლევს ვამტკიცოთ, რომ ტოპონიმი “თბილისი” ჯერ კიდევ XVIII საუკუნის მიწურულს, ანუ ქართლ-კახეთის სამეფოს არსებობის ხანაში იხსენიებოდა, როგორც “ტფილისის” პარალელური ტერმინი.

დატოვეთ კომენტარი

კომენტარები

მსგავსი სიახლეები

10 Comments

  1. It is a remarkably amazing powerful resource that you’re offering and you simply provide it away cost-free!! I that can compare with discovering websites of which comprehend the particular worth of giving you a wonderful learning resource for zero cost. We truly dearly loved examining this site. Regards!

  2. 261591 856989 There are some intriguing points in time in this post but I dont know if I see all of them center to heart. There is some validity but I will take hold opinion until I look into it further. Good article , thanks and we want much more! Added to FeedBurner as properly 692833

  3. 945966 610150I visited a great deal of website but I believe this 1 contains something extra in it in it 446242

  4. 413904 875764I was reading by way of some of your content on this internet website and I believe this internet site is actually instructive! Keep putting up. 601412

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Back to top button
Close