რელიგია | ისტორია

რისთვის მოიწვია ბაგრატ მეოთხემ 3 ათასი ვიკინგი საქართველოში?

მეთერთმეტე საუკუნის 30-40-იან წლებში ბაგრატ მეოთხესა და მასზე არანაკლებ შეძლებულ და გავლენიან კლდეკარის საერისთავოს პატრონ ლიპარიტ ბაღვაშს შორის დაპირისპირება დაიწყო, რომელიც საკმაოდ დიდხანს, მათ მომავალ თაობებს შორისაც კი გაგრძელდა. ამ დაპირისპირებაში, ბაგრატ მეოთხეს მხარეს, ერთხელ ვარანგები, ანუ ვიკინგებიც კი იღებდნენ მონაწილეობას. ეს პირველი და უკანასკნელი შემთხვევაა, როდესაც სკანდინავიიდან მოსული დაქირავებული ძალები იბრძოდნენ საქართველოს მეფისთვის. ამ ფაქტის შესახებ ისტორიკოსი, პროფესორი ვაჟა კიკნაძე გვიამბობს.

ვაჟა კიკნაძე: ბაგრატ მესამის შემდეგ, რომელმაც საქართველო გააერთიანა, მეთერთმეტე საუკუნეში, ერთ-ერთი გამორჩეული ფიგურაა მისი შვილიშვილი ბაგრატ მეოთხე (1027-1072 წლები). მთელი მისი მოღვაწეობა არის ბრძოლა გარეშე თუ შინაურ მტრებთან, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანი მაინც მისი ბრძოლაა უდიდეს ფეოდალთან, ლიპარიტ ბაღვაშთან. მათ შორის ურთიერთობა და ბრძოლა იმდენად დაიძაბა, რომ არც ერთი მხარე აღარ ერიდებოდა უცხო ძალების ჩართვას გამარჯვებისათვის. როგორც მრავალი ისტორიკოსი ფიქრობს, რომელთა შორის მეც ვიგულისხმები, მეფეს იმდენად გაუჭირდა ამ ურჩ ფეოდალთან გამკლავება, რომ უცხო ძალა მოიწვია და იმდენად უცხო, რომ ეს ერთადერთი შემთხვევაა, მთელი ისტორიის განმავლობაში, როდესაც საქართველოში ჩნდებიან – ვარანგები იგივე, ნორმანები ანუ ვიკინგები. ეს ძალიან საინტერესო ფაქტია. როგორც „მატიანე ქართლისაშია“ მოთხრობილი, 40-იანი წლების დასაწყისში, ბაგრატ მეოთხეს 3 ათასი ვიკინგი მოუწვევია. ისინი ქუთაისის მახლობლად, სოფელ ბაშში განლაგებულან. ამ დროს ქუთაისში მეფის რეზიდენცია იყო.

ლიპარიტ ბაღვაშსა და მეფე ბაგრატს შორის ერთ-ერთი მორიგი ბრძოლის დროს, მეფეს 700 ვიკინგი მეომარი წაუყვანია კასპის რაიონში, სასირეთის ჭალაში საბრძოლველად. იქ მართლაც, საკმაოდ დაუნდობელი ბრძოლა გამართულა.

– რა შედეგით დამთავრდა ეს ბრძოლა?

– ბრძოლაში ორივე მხარეს სხვადასხვა მომხრეები ჰყავდათ საქართველოდან. ამ ბრძოლასთან დაკავშირებით, ტექსტი ცოტა გაურკვევლად არის მოცემული და ამიტომაა, რომ ერთგვარი გაუგებრობა იჩენს თავს, თუ რომელმა მხარემ მოიწვია ვარანგები – მეფემ თუ ლიპარიტმა. მთელი თხრობა ისეა აწყობილი, რომ ვიკინგები აუცილებლად მეფის მოწვეული ჩანს, რომ არა, მემატიანის ბოლო ფრაზა. იქ ნათქვამია, რომ ბრძოლაში დამარცხდნენ მეფის მომხრეები და ამიტომ, ეს თითქოს ნიშნავს, მისი მომხრე ვიკინგებიც დასჯილი უნდა ყოფილიყვნენ; მაგრამ მემატიანე წერს: ლიპარიტმა, ლიხის ქედზე უკან გასტუმრებულ ვარანგებს მისცა ხალხი და მისცა ასევე „პაშტნი“ და ისინი „წინა მათსა, პურსა უკაზმიდესო“. ეს ფრაზა ძალიან დიდხანს იყო გაუშიფრავი. სულხან-საბას ლექსიკონის მიხედვით, „პაშტი“ არის საცრელი ცხრილი, მაგრამ არა ფქვილის, არამედ ხორბლის, ანუ „პაშტი“ მსხვილი საცერია. მაგრამ, გაუგებარია, რატომ უნდა დაერიგებინათ ვარანგების თანმხლებ პირთათვის პაშტნი. ზოგი მეცნიერი მიიჩნევდა, რომ მათთვის გატანებული ხალხი შეიძლება პურს უცხობდნენ ვარანგებსო, მაგრამ მე ამ ვერსიას არ ვიზიარებ. შეუძლებელია, თან იარო, თან პური აცხო, მით უმეტეს, რომ „პურის კაზმვა“ ნიშნავს პურის ანუ ხორბლის რჩევას. ესე იგი ლიპარიტის მიერ გატანებული ხალხი მთელი გზა წინ მიუძღოდა დამარცხებულ ვარანგებს, ხორბლის ცრით.

– თქვენ როგორ ხსნით მემატიანის ამ ფრაზას?

– მე ჩემი ახსნა მაქვს ამასთან დაკავშირებით, რაც, ვფიქრობ, ყველაფერს თავის ადგილას დააყენებს. ჩემი დაკვირვებით, მოგვიანებით, არსებობს სკანდინავიის ქვეყნების რუსეთთან დადებული ხელშეკრულებები, რომელშიც წერია, რომ იმ ფულის სანაცვლოდ, რომელიც რუსეთმა ისესხა, შვედეთი ხორბალს ითხოვდა. თურმე, ფსკოვიდან და ნოვგოროდიდან ამ ხელშეკრულების თანახმად, იმდენი ხორბალი მიუციათ შვედებისათვის, თვითონ აღარ ეყოთ და ამის გამო რუსეთში აჯანყება დაწყებულა. რადგან ეს ქვეყენა ჩრდილოეთითაა, ხორბლის პრობლემა ყოველთვის იქნებოდა ამ მხარეში და უდავოა, მისი მოპოვება იქ ყოველთვის პრობლემებთან იყო დაკავშირებული. როგორც ჩანს, ბაგრატთან ჩამოსულ ვარანგებსაც ასეთივე მოთხოვნები ჰქონდათ და როდესაც წააგეს ბრძოლა, ასე დასცინა მათ ლიპარიტ ბაღვაშმა. ის, სხვათა შორის, ძალიან კვიმატი და თავისებური ხასიათის კაცი ყოფილა. რადგან ვიკინგები „სტუმრები“ და უცხო ხალხი იყვნენ, „ხელცარიელი“ არ გაუშვა და მთელი გზა ხორბლის ბილიკზე გაატარა. ეს დაცინვა და დამცირება იყო. ერთი მხრივ, არ დასაჯა მოწინააღმდეგეები სიკვდილით და მეორე მხრივ, უთხრა: აი, ასე გაუშვით თქვენი გასამრჯელო ხელიდანო.

ამგვარად, ჩემი აზრით, პური არის გასამრჯელო, რომელიც ვერ გამოიმუშავეს დაქირავებულმა ვიკინგებმა ქართველი მეფისგან. ამ გზით დასცინა ლიპარიტ ბაღვაშმა შორეულ ევროპელ დაქირავებულ მებრძოლებს.

ვარანგების ამ ვიზიტით აღმოსავლეთში ძალიან ბევრი შვედი მეცნიერია დაინტერესებული. ამა წლის ნოემბერში შვედეთში გახლდით კონფერენციაზე, რომელსაც ერქვა „აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის ადრეული კონტაქტები.“ ამ კონფერენციის ღერძი სწორედ ქართველი მემატიანის ეს ინფორმაცია გახლდათ. სხვათა შორის, ჩემთვის მნიშვნელოვანი იყო, რომ შვედმა მეცნიერებმაც გაიზიარეს ჩემი ეს მოსაზრება და დაადასტურეს, რომ მათთვის პური მართლაც ძალიან მნიშვნელოვანი პროდუქტი იყო და სხვა შემთხვევაშიც იღებდნენ გასამრჯელოს პურის სახით. სხვათა შორის, შვედებმა თავისი წყაროებიც მოგვაწოდეს ამ საკითხთან დაკავშირებით – რუნიული წარწერები, რომელიც შვედეთში სხვადასხვა ადგილას აღმოჩენილ სტელებზეა ამოტვიფრული. სტელას ახლობლები და ოჯახის წევრები უდგამდნენ გამოჩენილ გარდაცვლილ პიროვნებებს. ერთ-ერთი ასეთი სტელა ეკუთვნის აღმოსავლეთში, „შორს მოგზაურ ინგვარს“, რომელიც მეთერთმეტე საუკუნის 30-40-იან წლებში წამოსულა და როგორც შვედი მეცნიერები ვარაუდობენ, ის ლეგენდარული ქვეყანა, რომელიც მოხსენიებულია ინგვარის სტელაზე, საქართველოა. მასზე ასევე აღნიშნულია, რომ ინგვარის ძმები 1041 წელს დაღუპულან ამ შორეულ ქვეყანაში ბრძოლის დროს. გარდა ამისა, შვედეთში გავრცელებულია საგები. ეს ერთგვარი ზეპირსიტყვიერი გადმოცემებია, რომელშიც ამდენი ხნის შემდეგ (სანამ ფურცელზე გადაიტანდნენ ყველაფერს), რეალური და არარეალური ინფორმაციები ერთმანეთშია არეული. ერთადერთი, რაც მსგავსებას ამჟღავნებს ამ ისტორიასთან არის ის, რომ ინგვარის შესახებ არსებულ საგაში, საუბარია აღმოსავლეთში მდებარე ზღაპრულ ქვეყანაზე, სადაც ვიკინგები სამოგზაუროდ და საბრძოლველად იმყოფებოდნენ. დასახელებულია ქალაქის სახელი, რომელიც ძალიან ჰგავს ქუთაისს. საგაში დასახელებულია „კუტაპოლისი“. როგორც ვიცით, „პოლისი“ ქალაქს ნიშნავს; კუტა-ქუთა კი, მართლაც ჰგავს ქუთაისს. არგონავტების მითშიც ხომ არის მოხსენიებული „კუტაია“. ასე რომ, სრულიად შესაძლებელია, კუტაპოლისში მართლაც ქუთაისი იგულისხმებოდეს.

– სხვა ცნობები თუ არის ისტორიაში ლიპარიტ ბაღვაშის კვიმატი ხასიათის შესახებ?

– ერთხელ ლიპარიტ ბაღვაშმა შეიპყრო ბაგრატის დედა. ეს იყო სომეხი მარიამ არწრუნი და უპატიოდ მოექცა მას. უფრო სწორად, წყაროში ნათქვამია, რომ მან ის გააუპატიურა და უკან გამოუგზავნა მეფეს. ამ შემთხვევაში, ასე მიაყენა შეურაცხყოფა მოწინააღმდეგეს და ასე დასცინა მას. ჩანს, ლიპარიტი მეფის მიმართ გაცილებით დაუნდობელი იყო. უცხო ძალას კი უთხრა: მე არ ვიცი, თქვენ საიდან მოსულხართ, მაგრამ წადით უკან და ეს პურიც, რისთვისაც ჩამოხვედით, ამ სახით წაიღეთ თუ წაიღებთო.

– რასთან იყო დაკავშირებული ლიპარიტ ბაღვაშისა და ბაგრატ მეოთხის ქიშპი და რითი დასრულდა ის?

– ქიშპი იყო, რა თქმა უნდა, პირველობისთვის. ლიპარიტ ბაღვაში და საერთოდ მათი საგვარეულო, იმერეთიდან, კაცხიდან გადმოსახლდნენ კლდეკარის მიდამოებში. კლდეკარის საერისთავო ერთ-ერთი ძლიერი საერისთავო იყო, რომლის პატრონიც ხანდახან მეფეზე გავლენიანიც კი გახლდათ.

ლიპარიტს უნდოდა პირველობა. მისი საერისთავო, ფაქტობრივად მეორე სამეფო იყო, სადაც წიგნებიც იწერებოდა, ერისთავს თავისი მოხელეებიც ჰყავდა, დიდი შემოსავალიც ჰქონდა და გავლენის სფეროებიც; ის მხოლოდ „მეფედ“ არ იწოდებოდა. ლიპარიტს რომ მიდრეკილება ჰქონდა იმისკენ, სამეფოში მთავარი მბრძანებელი ყოფილიყო, აქედანაც კარგად ჩანს: ერთი პერიოდი, როდესაც ბაგრატი არ იმყოფებოდა საქართველოში, მან ბაგრატის მცირეწლოვანი ვაჟი, გიორგი გაამეფა. თავი კი, მის მეურვედ გამოაცხადა. თვითონ ვერ გამეფდებოდა, ვინაიდან ბაგრატიონი არ იყო. გიორგის საშუალებით კი, ლიპარიტი ადვილად გასცემდა ყოველგვარ ბრძანებას. ხან გიორგი პირველის უკანონო ძე, დიმიტრი ჩამოჰყავდა ხოლმე ბიზანტიიდან და მისი საშუალებით ხდებოდა უმაღლესი ხელისუფალი.

ლიპარიტ ბაღვაშმა 50-იან წლებში იმდენად მოაბეზრა თავი არა მარტო მეფეს, არამედ ქართველ დიდებულებსაც, რომ მესხმა დიდებულებმა, რომელნიც მანამდე მის მიმართ საკმაოდ ლოიალურად იყვნენ განწყობილნი, შეიპყრეს იგი და მეფეს გადასცეს. ამ უკანასკნელმა, როგორც ჩანს, ის სიკვდილით არ დასაჯა და ბიზანტიაში გადაასახლა. თუმცა, ამის შემდეგ, მისმა შთამომავლებმა განაგრძეს ბრძოლა სამეფო ხელისუფლების წინააღმდეგ. საბოლოოდ, დავით აღმაშენებელმა გააუქმა ბაღვაშთა საერისთავო. დავითის მემატიანე ასეთ ფრაზასაც ხმარობს: „დასრულდა გვარი ბაღვაშთა, გამამწარებელთა“.

წყარო: tbiliselebi.ge

დატოვეთ კომენტარი

კომენტარები

მსგავსი სიახლეები

148 Comments

  1. Thanks a lot for your efforts to have had these things together on this blog site. Mary and i also very much appreciated your input through your articles with certain things. I recognize that you have many demands in your schedule hence the fact that you actually took the maximum amount of time as you did to guide people really like us via this article is actually highly valued.

  2. 465943 267857Soon after study some of the websites together with your internet web site now, i actually as if your way of blogging. I bookmarked it to my bookmark site list and will be checking back soon. Pls appear at my site likewise and figure out what you believe. 382464

  3. We absolutely love your blog and find the majority of your post’s to be exactly what I’m looking for. Do you offer guest writers to write content to suit your needs? I wouldn’t mind composing a post or elaborating on a number of the subjects you write about here. Again, awesome weblog!

  4. Hello, I think your blog might be having browser compatibility issues. When I look at your website in Chrome, it looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping. I just wanted to give you a quick heads up! Other than that, awesome blog!

  5. whoah this weblog is great i really like studying your articles. Stay up the great work! You already know, lots of persons are looking round for this information, you can aid them greatly.

  6. Pingback: bahis siteleri
  7. Hello there I am so delighted I found your weblog, I really found you by mistake, while I was searching on Google for something else, Anyhow I am here now and would just like to say cheers for a remarkable post and a all round exciting blog (I also love the theme/design), I don’t have time to browse it all at the moment but I have book-marked it and also included your RSS feeds, so when I have time I will be back to read a lot more, Please do keep up the superb work.

  8. 693309 772743Hi. Cool post. Theres an concern with your site in firefox, and you may want to check this The browser may be the market chief and a excellent section of men and women will pass over your great writing because of this problem. 888559

  9. Surprisingly good post. I really found your primary webpage and additionally wanted to suggest that have essentially enjoyed searching your website blog posts. Whatever the case I’ll always be subscribing to your entire supply and I hope you jot down ever again soon!

  10. This blog post is excellent, probably because of how well the subject was developed. I like some of the comments too though I could prefer we all stay on the subject in order add value to the subject!

  11. I’ve been surfing online more than 3 hours today, yet I never found any interesting article like yours. It’s pretty worth enough for me. In my view, if all web owners and bloggers made good content as you did, the net will be much more useful than ever before.

  12. Great blog here! Also your site loads up very fast! What web host are you using? Can I get your affiliate link to your host? I wish my website loaded up as fast as yours lol

  13. I have read so many posts about the blogger lovers however this post is really a good piece of writing, keep it up

  14. Pingback: 3delayed
  15. I think that may be an interesting element, it made me assume a bit. Thanks for sparking my considering cap. On occasion I get so much in a rut that I simply really feel like a record.

  16. Aw, this was a very nice post. In idea I wish to put in writing like this moreover taking time and precise effort to make an excellent article! I procrastinate alot and by no means seem to get something done.

  17. I’m impressed, I need to say. Really rarely do I encounter a blog that’s both educational and entertaining, and let me tell you, you have hit the nail on the head.

  18. Dignity Educational CNA School Consultants offer a variety of services including curriculum writing, school catalog preparation, clinical externship contracts preparation, business plan writing, school policies preparation, student handbooks, and provide some other needed forms. We stick with you through approval and 6 months after, depending on your package. Dignity Educational Consulting helps our clients to start up nursing assistant schools in the 50 states.

  19. whoah this weblog is wonderful i like reading your articles. Keep up the good paintings! You already know, many people are looking around for this information, you can help them greatly.

  20. Easily, the post is really the greatest on this laudable topic. I concur with your conclusions and will thirstily look forward to your future updates. Saying thank will not just be sufficient, for the wonderful c lucidity in your writing. I will instantly grab your rss feed to stay privy of any updates. Solid work and much success in your business enterprise!

  21. Thanks , I’ve recently been searching for info about this topic for ages and yours is the best I have discovered so far. But, what concerning the bottom line? Are you certain concerning the source?

  22. Howdy! I simply wish to give a huge thumbs up for the great information you have here on this post. I will be coming again to your weblog for extra soon.

  23. That’s some inspirational stuff. Never knew that opinions might be this varied. Thanks for all the enthusiasm to supply such helpful information here.

  24. I was suggested this website by my cousin. I am not sure whether this post is written by him as no one else know such detailed about my difficulty. You are wonderful! Thanks!

  25. I’m so happy to read this. This is the type of manual that needs to be given and not the random misinformation that’s at the other blogs. Appreciate your sharing this best doc.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Back to top button
Close