რელიგია | ისტორია

მისტერ KARTVELI – ამერიკული ავიაციის ქართული ლეგენდა

ნიუ იორკში, ლონგ-აილენდის სასაფლაოზე, იქ, სადაც ავიაკონსტრუქტორი ალექსანდრე ქართველიშვილია დაკრძალული, ლითონის ფილაზე დიდი ასოებითაა ამოტვიფრული – KARTVELI. გვერდით მისი მეუღლე, ჯეინ რობინსი და დედამისი, ელენე ქართველიშვილი განისვენებენ. ალექსანდრე ქართველს შთამომავალი არ დარჩენია. მეორე მსოფლიო ომის ერთ-ერთი მთავარი გმირის ცხოვრება არა მხოლოდ საბჭოთა კავშირი, არამედ ამერიკის შეერთებულ შტატებშიც კი მეორე საუკუნის ბოლომდე გასაიდუმლოებული იყო. NASA-ში ავიაკონსტრუქტორის არქივს გრიფი “საიდუმლო” სულ რამდენიმე წლის წინ მოეხსნა. დღეს კი უკვე ბევრმა იცის, რომ მეორე მსოფლიო ომისდროინდელი ავიაგამანადგურებლების “მეხთა ოჯახი” – P-47 Thunderbolt-ი; მოგვიანებით შექმნილი A-10, რომელიც ავიაციასა და ნატოს შეიარაღებაში 2025 წლამდე დარჩება; პირველი სამგზავრო ორადგილიანი თვითფრინავი “ბიძია სემი”, რომელმაც ატლანტიკის ოკიანე შეუსვენებლად გადასერა, სწორედ ქართველი ავიაინჟინრის,

 

kartveli-1-copy-2

 

ალექსანდრე ქართველიშვილის შექმნილია – ეს ცოტამ თუ იცის დღევანდელ საქართველოში.   ალექსანდრე ქართველიშვილზე ინფორმაციის ძიებამ კინოდოკუმენტალისტი რამაზ ბლუაშვილი მის საფლავამდე მიიყვანა: “- მახსოვს, საფლავთან ჩამოვჯექი, მოხუცი ქალი მომიახლოვდა და მკითხა, განსხვენებულის ნათესავი ხომ არ ხართო. ვუპასუხე, რომ უბრალოდ იმ ქვეყნიდან ვიყავი, სადაც ეს ადამიანი დაიბადა. 30 წელია მომვლელად ვმუშაობ, აქ მოსული არავინ მინახავს და გთხოვთ, აღარასდროს მიატოვოთო.” – იხსენებს რამაზ ბლუაშვილი. დღეს მკვლევარის მიერ წლების მანძილზე აშშ-ში შეგროვებული თვითმფრინავების მაკეტები, ფოტოები, პირადი თუ საქმიანი დოკუმენტები, მულტიმედიური პროექციები, რომელთა ავტორიც ალექსანდრე ქართველია, საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში შეგიძლიათ იხილოთ.      ალბათ ხშირად გსმენიათ ამბები გამოუსწორებელი მეოცნებეების შესახებ, რომლებიც ამერიკის კონტინენტს ჯიბეში ერთი დოლარის ამარა მიადგნენ და ათასი გასაჭირის და განსაცდელის გადალახვის შემდეგ ძველი ოცნებები აიხდინეს. ალექსანდრე ქართველის ცხოვრებაც ასე აეწყო. საქართველოს დამოუკიდებლობის დაკარგვის შემდეგ ევროპაში ემიგრანტად გადახვეწილმა ახალგაზრდამ უკან დაბრუნება ვეღარ შეძლო. ფიზიკური ტრავმის გამო მფრინავობაზე უარი თქვა და ავიაკონსტრუქტორობა გადაწყვიტა.

თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიის კურსდამთავრებულმა პარიზის საავიაციო სკოლაში ჩააბარა, საარსებო ფულისთვის კი ცირკში აკრობატად და სკოლაში მათემატიკის მასწავლებად დაიწყო მუშაობა. თუმცა ბედს ადვილად არ დანებდა და საოცნებო თვითმფრინავის პროექტზე დაიწყო მუშაობა, რომელიც ატლანტიკის ოკეანეს შეუსვენებლად გადაკვეთა და ნიუ-იორკსა და პარიზს ერთმანეთთან დააკავშირებდა. “- ღრმად მწამს, რომ ავიაციის კეთილშობილური მიზანი ადამიანებისთვის ცხოვრების გაადვილება, ქვეყნების კიდევ უფრო დამეგობრება და დაახლებაა,” – იტყვის მოგვიანებით ავიაკონსტრუქტორი.      1922-1927 წლებში ალექსანდრე ქართველი გამოჩენილი ფრანგი ავიატორის ლუი ბლეროის კომპანიაში მუშაობდა, სადაც თვითმფრინავების Bernard-ისა და Ferbois-ის შექმნაში მიიღო მონაწილეობა.

 

Kartvelicloseup

 

1924 წელს მისმა ერთ-ერთმა თვითმფრინავმა სიჩქარის მსოფლიო რეკორდიც კი დაამყარა. ბედად, პარიზში ცნობილი ავიაციის ენთუზიასტი და მილიონერი ჩარლზ ლევინი გაიცნო, რომელიც აღტაცებული დარჩა ქართველიშვილის პროექტებით და 1927 წელს ლონგ-აილენდზე თავის კომპანიაში – Colombia Aircraft – სამუშაოზე მიიწვია, სადაც ორადგილიანი სამგზავრო თვითმფრინავი Uncle Sam-ი ააწყვეს. თუმცა ლევინს აშშ-ს ხელისუფლებასთან პრობლემები შეექმნა და კომპანია გაკოტრდა. ქართველის ცხოვრებაში რთული პერიოდი დადგა. “- ბევრი უბედურება გამოვიარე, მაგრამ თავის გატანა მაინც შევძელი, რადგან ნიუ-იორკში ვცხოვრობდი, ნიუ-იორკი კი ის ქალაქია, სადაც შიმშილით არავინ კვდება. ყოველთვის შეიძლება სამსახურის შოვნა, ასე რომ მანქანებსაც ვრეცხავდი, ქუჩებსაც ვგვიდი და თავიც გამქონდა,” – იხსენებდა ალექსანდრე ქართველი. ამერიკული ავიაციის ქართველი გენიოსი      მოგვიანებით, 1931 წელს, ქართველი ავიატორი რუს ემიგრანტს, თბილისში დაბადებულ ავიაინჟინერს ალექსანდრე სევერსკის შეხვდა, რომელთან ერთადაც დააარსა კორპორაცია Seversky Aircraft Corporation. 1939 წელს კორპორაციას სახელი შეეცვალა და მას Republic Aviation Company ეწოდა, რომელის ვიცე-პრეზიდენტიც ქართველიშვილი გახლდათ. თბილისურმა დანტემმა უმნიშვნელოვანესი როლი შეასრულა მეორე მსოფლიო ომის სცენარში. ალექსანდრე ქართველი მსოფლიოში აღიარებული ავიაკონსტრუქტორი გახდა. მას ხელისუფლების მაღალი დონის შეხვედრებზე ისწრებდნენ, სადაც გაცხარებული დისკუსიის დროს უბის წიგნაკშივე ქმნიდა ავიაგამანადგურებლების მოდელებს. ინჟინერი მიიჩნევდა, რომ გარდა მრავალფუნქციურობისა, სამხედრო თვითმფრინავი ესთეტიკურად მიმზიდველიც უნდა ყოფილიყო და მოქნილიც, რათა დაზიანებული ფრთითაც კი შეძლებოდა პილოტს მისი უსაფრთხოდ დასმა.      მართლაც, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ უამრავმა პილოტმა ავიაკონსტრუქტორს მადლობა სწორედ კრიტიკულ სიტუაციებში სიცოცხლის შენარჩუნებისათვის გადაუხადა. ომის პერიოდში 700-მდე P-47, რომელმაც წარუშლელი კვალი დატოვა სამხედრო ავიაციის ისტორიაში, ამერიკის მთავრობამ საბჭოთა კავშირს საჩუქრად გადასცა.      ცნობისთვის, 2008 წელს აშშ-ს ქალაქ დეტროიტში გამართული ავიაშოუ ალექსანდრე ქართველის P-47-ს ეძღვნებოდა. “- გავიცანი მოხუცი, სახელად ფრენკი, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის ქართველიშვილის ლეგენდარული თვითმფრინავის პილოტი იყო,” – გვიამბობს რამაზ ბლუაშვილი. “- ბატონ ფრენკს ვკითხე, იცოდა თუ არა, ვინ შექმნა მისი საყვარელი თვითმფრინავი. მან მაშინვე მომიგო – რა თქმა უნდა, რუსმა ავიაკონსტრუქტორმა ალექსანდრე ქართველიშვილმა!” ავუხსენი, რომ P-47-ის შემქმნელი ეროვნებით ქართველი იყო, რაზეც მიპასუხა: “– ამ თვითმფრინავზე მეტად ამქვეყნად არაფერი მიყვარს. არაერთხელ გადამარჩინა და მასახელა. ჩემთვის მას მხოლოდ ერთი ნაკლი ჰქონდა – რუსის შექმნილი მეგონა და თურმე ეს ნაკლიც არ ჰქონია.”      გასაკვირი არაა, რომ საბჭოთა კავშირიდან ამერიკაში იმ დროს ემიგრირებული ქართველი, რომელსაც ახლობლები მისტერ ქართველს ეძახდნენ, რუსი ეგონათ. თავისუფალ დროს კი ალექსანდრე ქართველიშვილი ქართულ სიმღერებს მღეროდა, “ვეფხისტყაოსანი” ზეპირად იცოდა, ფლობდა ხუთ ენას, მათ შორის ლათინურსაც და ურთულესი მათემატიკური ამოცანების ამოხსნა შეეძლო.

თუმცა საბჭოთა ხალხმა მის შესახებ არაფერი იცოდა. საინტერესოა, სტალინი თუ ფლობდა ინფორმაციას ალექსანდრე ქართველიშვილის შესახებ. რთულად წარმოსადგენია, არაფერი სცოდნოდა. მეოცე საუკუნეში, როცა აშშ და საბჭოთა კავშირი ერთმანეთს კოსმოსში “ეჯიბრებოდნენ”, ალექსანდრე ქართველიშვილი რამდენიმე პროექტში NASA-სთან მჭიდროდ თანამშრომლობდა. გარდა ამისა, 1942 წელს ლეგენდარულ ჟურნალში – Life – ექვსგვერდიანი სტატია დაიბეჭდა ალექსანდრე ქართველიშვილის შესახებ (“მილიტარიუმის” გუნდი უახლოეს მომავალში შემოგთავაზებთ აღნიშნული სტატიის ქართულენოვან თარგმანს – რედ.შენ.), სახელწოდებით KARTVELI, ჟურნალის ამავე ნომერში კი სტალინთან ინტერვიუ იყო გამოქვეყნებული, რომელსაც საბჭოთა ბელადი აუცილებლად ნახავდა.      “- აერონავტიკა სტრესული საქმეა. შენ ადამიანების სიცოცხლეზე აგებ პასუხს. პილოტი, რომელიც 50 ათასი ფუტის სიმაღლეზე დაფრინავს, თავს უსაფრთხოდ უნდა გრძნობდეს, ხოლო თუ ეს სამგზავრო თვითმფრინავია, მაშინ შენ ასობით ადამიანის სიცოცხლეზე ხარ პასუხისმგებელი. ამიტომაც ამ საქმეში ვერ იცრუებ, ვერ იეშმაკებ. 100 პროცენტით დარწმუნებული უნდა იყო, რომ ყველაფერი სწორად გააკეთე. ეს ძალიან რთულია, ზოგჯერ ღამეები არ გძინავს, არაფერს ჭამ, არაფერს სვამ, მხოლოდ ელოდები, როდის გაფრინდება უსაფრთხოდ შენ მიერ შექმნილი მოწყობილობა. და როცა წარმატებით გაფრინდება, ყველა განვლილი სირთულე ერთბაშად გავიწყდება,” – აღნიშნავდა KARTVELI.

→ ინფორმაციის წყარო: http://www.militarium.org

 

http://youtu.be/jrLJxlFU438

დატოვეთ კომენტარი

კომენტარები

მსგავსი სიახლეები

One Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Back to top button
Close