საინტერესო

თამადა და სადღეგრძელოების თანმიმდევრობა

თამადა, ქართული პურობის, სუფრის გამძღოლი. ჩვეულებრივ, მასპინძელი ან თანამეინახენი თამადად ირჩევენ ჭარმაგ პატივსაცემ მამაკაცს, რომელიც სუფრის თადარიგის მცოდნედ და მჭევრმეტყველად ითვლება. სუფრის დანიშნულების (ქორწილი, ძეობა, დღეობა, ქელეხი და სხვა) მიხედვით, თამადას ევალება ტრადიციული სადღეგრძელოების წარმოთქმა, სმის წესების, სუფრის წესრიგის, ცეკვა-სიმღერისა და ლხინის მთლი მსვლელობის რეგულირება. ეთნოგრაფიული მონაცემებით, ძველად ოჯახებში თამადობას ბავშვობიდანვე აჩვევდნენ. საქართველოს მთიანეთის საკულტო დღეობა-წვეულებებზე თამადას არ ირჩევდნენ – მის მოვალეობას ხევისბერი ან გვარ-ხატის რომელიმე მსახური ასრულებდა, საოჯახო სარიტუალო პურობას კი ოჯახის უფროსი მამაკაცი უძღვებოდა. ზემო სვანეთში “თამადა”, “თამათა” ერქვა თიბვის მესვეურს, წინამძღოლს, რომელიც მუშაობისას სიმღერას იწყებდა. “თამადის” ნაცვლად ზოგჯერ თურქულიდან შემოსულ სიტყვას “ტოლუმბაშსაც” (თურქ. toplum başı – თავყრილობის/შეკრების უფროსი/თავი/ მეთაური) ხმარობენ. ალ. ჯამბაკურ-ორბელიანის ცნობით, “ტოლუმბაში” “ამხანაგების თავს” ნიშნავს.თანამედროვე ფასეულობების მიმართება ქართულ ტრადიციებთან და ფასეულებათა ევოლუცია. თამადა – ეს არის ლხინის ან მწუხარების მიმდინარეობის ორგანიზების ცენტრალური ფიგურა. მას საქვეყნოდ ირჩევს ოჯახის უფროსი. ამ რიტუალით იგი ხაზს უსვამს თამადის განსაკუთრებულ მნიშვნელობას. თამადა სასურველია იყოს იმ საზოგადოებაში პატივცემული, განათლებული, ენაწყლიანი, მომთმენი. უნდა იცნობდეს ოჯახს, შეკრებილ საზოგადოებას, ქართული სუფრის ტრადიციებს, მსვლელობას. დღევანდელ რეალობაში მთავარია თამადას ეკავოს კარგი თანამდებობა და სხვას უკვე ყურადღება არ ექცევა. თამადის ძირითადი მოვალეობაა მოახდინოს ლხინის მსვლელობის ორგანიზება. ამისათვის მისი მთავარი ინსტრუმენტი არის სადღეგრძელო, მისი შინაარსი, სადღეგრძელოთა რიგი და მათი მონაცვლეობის ტემპი. სადღეგრძელო, თავისი შინაარსით, არის ლოცვის ვარიანტი. სასურველია, თამადის სიტყვა არ სცილდებოდეს სწრაფი აღქმის ზღვარს (სავარაუდოდ 3-4 წუთი). ის, რომ თამადის სიტყვა არ უნდა სცილდებოდეს 3-4 წუთს, დღეს უკვე თამადას შეუძლია 10 წუთი ილაპარაკოს, რაც მონოტორულია და სუფრის წევრების დაინტერესებას ვერ ახდენს და ხშირ შემთხვევებში არც უსმენენ მას. თამადა ვალდებულია ყოველთვის ახსოვდეს _ ადამიანები ლხინში მოდიან გასართობად. გართობის ყველაზე მიმზიდველი ფორმა არის ურთიერთობა. თამადა კი არის ამის ხელის შემწყობი ( ყველამ კარგად იცის რა შემაწუხებელია გაუთავებელი “მომისმინეთ, მომისმინეთ”) სადღეგრძელოთა რიგი განსაზღვრულია. მასში შეიძლება გამოვყოთ რამდენიმე ჯგუფი, რიგითობის მიხედვით. პირველი სადღეგრძელო არის მადლობა ღმერთს! სადღეგრძელოთა პირველ ჯგუფს განეკუთვნება სადღეგრძელოები ლხინის მიზეზის გარშემო (იუბილარის, მექორწილეების, მათი ოჯახის წევრებისა და ნათესავების და სხვ.); მეორე ჯგუფს განეკუთვნება აუცილებელი სადღეგრძელოები (წასულების, სამშობლოს, დამსწრე საზოგადოების პერსონულად ან გარკვეული ჯგუფების მიხედვით და სხვ.); მესამე ჯგუფს განეკუთვნება თავისუფალი სადღეგრძელოები . ევოლუცია განიცადა სადღეგრძელოთა თანმიმდევრობამ. დღეს ხალხს თავისუფალი სადღეგრძელოები ურჩევნია, ვიდრე მშვიდობის , სამშობლოს და ა.შ სადღეგრძელოების თქმას. თამადის ინსტიტუტი თამადობა – ქართული წესისა და რიგის წარმოჩინება გახლავთ, ამიტომ იგი შინაგანი მოწოდება, თავისებური ხელოვნებაა. თამადად არ იბადებიან, თამადად ყალიბდებიან. თამადად ძირითადად ირჩევენ ჭარმაგ, გამოცდილ, ღირსეულ, პატივსაცემ მამაკაცს, რომელიც ტრადიციის, სუფრის წეს-ჩვეულებების, თადარიგის მცოდნედ და მჭევრმეტყველად ითვლება. სუფრის დანიშნულების მიხედვით თამადას ევალება – ტრადიციული სადღეგრძელოების წარმოთქმა, სუფრაზე წესრიგის დამყარება, სმის წესების დაცვა, ცეკვა-სიმღერის და ლხინის. მთელი მსვლელობის რეგულირება. იგი მთავარი ფიგურაა სუფრაზე, ხოლო თამადობა ყოველთვის საპატიო საქმედ ითვლებოდა. საქართველოში, სადაც ასე ზედმიწევნით არის შესწავლილი და დახვეწილი სათამადო ხელოვნება, მაგიდის ესთეტიკა, თამადობასა და სუფრაზე პირველობისათვის ბრძოლა ყოველთვის გაძნელებულია. ამ თავისებურად საინტერესო შეჯიბრებაში უდავოდ უპირატესობა უნდა მიენიჭოს მას, ვის სიტყვაშიც მკაფიოდ ჩანს ეროვნული ძარღვი და ქართველი კაცის ბუნება, ამავე დროს იგი უნდა ხიბლავდეს სუფრის წევრებს ლაპარაკის მანერით, დიქციით, არტისტულობით, ოქროპირობით, მუსიკალურობით; ფიზიკურადაც საინტერესო კაცი უნდა იყოს, რომ ხალხმა ყური ათხოვოს; თავისთავად კარგი სმაც უნდა შეეძლოს. თამადა თუ არ არის დიდი იმპროვიზატორი, თუ ის მხოლოდ გამზადებულ, დაშტამპულ სადღეგრძელოებს ამბობს – ცუდი თამადაა. რომ იტყვიან, როგორც ნიჭიერმა მსახიობმა, თამადამაც სუფრაზე მხატვრული სახე უნდა შექმნას. უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ ძველად ქართულ ოჯახებში თამადობას ბავშვობიდანვე აჩვევდნენ, რაც ეთნოგრაფიული მონაცემებითაც დასტურდება, ეს უკანასკნელი კი სმაში როდი გამოიხატებოდა, არამედ ადათ-წესების და წეს-ჩვეულებების ცოდნაში. ყოველი თამადა ინდივიდუალური თვისებებით ხასიათდება, შეუძლებელია მათი ერთმანეთთან მსგავსება, რადგან თითოეულ მათგანს თავისი პიროვნებისათვის დამახასიათებელი მასშტაბები, ხელწერა, მანერა, ხასიათი და სახე აქვს. აქედან გამომდინარე შეიძლება გამოიყოს ლხინის სუფრის თამადების შემდეგი კატეგორიები: განუმეორებელი, შეუდარებელი თამადა: ზედმიწევნით გამორჩეულად უნდა იცოდეს ქართული ტრადიციული სადღეგრძელოები, ადათ-წესები და წეს-ჩვეულებები; უნდა იცოდეს საქართველოს ისტორია, ქართული პროზა, პოეზია, ხალხური ზეპირსიტყვიერება; წარმოსადეგი შესახედაობის უნდა იყოს, რომ ხალხმა ყური ათხოვოს; სასურველია კარგად სვავდეს (არ არის აუცილებელი ბევრს და უზომოდ სვავდეს); კარგი მჭევრმეტყველი და იმპროვიზატორი უნდა იყოს, ესმოდეს იუმორი; უნდა შესწევდეს უნარი სუფრის წარმართვის, რეგულირების და წესრიგის დამყარების; იყოს მუსიკალური (შეეძლოს სიმღერა და ცეკვა). ბრწყინვალე თამადა: ყველა პირველ შემთხვევაში ჩამოთვლილი თვისებებიდან შეიძლება არ იცოდეს ან ცეკვა, ან სიმღერა. შესანიშნავი თამადა: ყველა პირველ შემთხვევაში ჩამოთვლილი თვისებებიდან შეიძლება არ იცოდეს ცეკვა და სიმღერა. კარგი თამადა: ყველა პირველ შემთხვევაში ჩამოთვლილი თვისებებიდან შიძლება არ იცოდეს ქართული პროზა, პოეზია, ხალხური ზეპირსიტყვიერება, სიმღერა და ცეკვა. ნორმალური თამადა: ყველა პირველ შემთხვევაში ჩამოთვლილი თვისებებიდან შეიძლება არ იცოდეს საქართველოს ისტორია, ქართული პროზა, პოეზია, ხალხური ზეპირსიტყვიერება, სიმღერა და ცეკვა; არ იყოს კარგი მჭევრმეტყველი და იმპროვიზატორი. «ისე რა» თამადა: ყველა პირველ შემთხვევაში ჩამოთვლილი თვისებებიდან შეიძლება არ იცოდეს საქართველოს ისტორია, ქართული პროზა, პოეზია, ხალხური ზეპირსიტყვიერება, სიმღერა და ცეკვა; არ იყოს კარგი მჭევრმეტყველი და იმპროვიზატორი, არ შეეძლოს სუფრის წარმართვა, რეგულირება და წესრიგის დამყარება. ცუდი თამადა: რომელსაც შეუძლია მხოლოდ სმა, მაგიდის წევრებზე სმის დაძალება და სხვა არაფერი. სუფრაზე მსხდომთათვის თამადის ყველა წარმოთქმული სადღეგრძელო, ყოველი მითითების შესრულება სავალდებულოდ ითვლება. სადაც ეს არ სრულდება, იქ სრული ანარქია, ქაოსია და სუფრას თავისი სახე დაკარგული აქვს. ამიტომ თამადისადმი მორჩილება და მოსმენა, სუფრის წევრთა მხრივ მთავარი, აუცილებელი პირობა იყო და არის. ეს ურთიერთ პატივისცემის ერთ-ერთ მთავარ ნიშანს წარმოადგენს. შემთხვევითი თამადის სუფრა უეფექტო, უინტერესოა, დროზე ადრე იშლება და სუფრის წევრების აზროვნებიდან სწრაფად ქრება. გამორჩეული და კარგი თამადის ხელში ყველას ეძლევა შანსი იპოვოს თავისი ადგილი თანამეინახეთა «ორკესტრში», ამავე დროს მისი ფრთიანი, მახვილი სიტყვა თითოეული სუფრის წევრის აღფრთოვანებას იწვევს და მოგონებაში დიდხანს რჩება. თამადა – ქართული ტრადიციული სუფრის რჩეული ხელმძღვანელი, მეუფე და მშვენება, ღვინის სმის, მოლხენის, პურობის საჭეთმპყრობელი, მამა-პაპათაგან მომადლებულ-მონიჭებული წეს-ჩვეულებების დამცველი და აღმსრულებელი, ენაკვიმატობისა და იუმორის დიდოსტატი.… ქართული ხასიათის ყველაზე საუკეთესო თვისებების – სიდინჯის, თავდაჭერილობის, სიტყვაზომიერების, სიდარბაისლის, ვაჟკაცობის უნარით შემკული ნიჭით დაჯილდოებული უნდა იყოს. თამადის სახეში თავს იყრის ერის ფსიქიკის თანდაყოლილი ჯანსაღი, მყარი თვისებები სუფრის ხელმძღვანელი შეიძლება ბევრი იყოს, მაგრამ ნამდვილი თამადა (თავის ხელოვნების ჭეშმარიტი მცოდნე) არც ისე ბევრია. ქართული ტრადიციული სუფრის სადღეგრძელოები თანმიმდევრობა

1. უფლის ხსენება

2. მშვიდობის სადღეგრძელო

3. თავყრილობის მიზეზის სადღეგრძელო

4. ქვეყნის, სამშობლოს სადღეგრძელო

5. გარდაცვლილთა ხსნოვნა (როგორც წესი, ცალკე ითქმის ტერიტორიული მთლიანობისთვის დაღუპულების სახსენებლი)

6. მომავალის, ხვალინდელი დღის, ბავშვების სადღეგრძელო

7. მშობლების სადღეგრძელო

8. დიასახლისების, ქალების სადღეგრძელო

8. დედმამიშვილების სადღეგრძელო

9. დიდი სანათესაოს სადღეგრძელო

10. მეგობრების სადღეგრძელო

11. სიყვარულის სადღეგრძელო

12. წინაპრების სადღეგრძელო

13. ეკლესიის, ქრისტიანობის, რწმენის, რჯულის სადღეგრძელო

14. ქართული ტრადიციების, ადათების სადღეგრძელო

15. ლამაზი მოგონებების სადღეგრძელო

16. დაშლა-არმოშლის, საკართანო სადღეგრძელო

17. ყოვლად წმინდის სადღეგრძელო.

წყარო: memento.ge

დატოვეთ კომენტარი

კომენტარები

მსგავსი სიახლეები

114 Comments

  1. Fantastic goods from you, man. I have understand your stuff previous to and you’re just
    extremely fantastic. I actually like what you have acquired here,
    certainly like what you’re stating and the way in which you say it.
    You make it enjoyable and you still take care of to keep it sensible.

    I can’t wait to read much more from you. This is really a great web site.

    my site – free download game sky1388 (918kiss-m.com)

  2. If you are going for most excellent contents like me, just visit this site every day for the reason that it
    offers feature contents, thanks

    my page 3win8 ios

  3. What i do not understood is in truth how you are now not actually much more smartly-favored than you might be now.
    You’re very intelligent. You understand thus significantly when it comes to this topic, made me personally believe it from so
    many numerous angles. Its like women and men aren’t interested except it’s something to do with Woman gaga!

    Your own stuffs excellent. Always maintain it up!

    Also visit my site – 918kiss 2 Test Id free

  4. Asking questions are actually nice thing if you are not understanding
    anything completely, however this paragraph provides good understanding yet.

    Feel free to visit my blog :: epicwin test

  5. If some one desires to be updated with latest technologies therefore he must
    be pay a quick visit this site and be up to date every day.

    My web page :: mega888

  6. Hi there every one, here every one is sharing such know-how, therefore it’s nice to read this webpage,
    and I used to go to see this webpage daily.

  7. I pay a quick visit day-to-day some websites and websites to read articles or
    reviews, except this website gives feature based content.

  8. You made some good points there. I looked on the internet for
    more information about the issue and found most people will go along with
    your views on this web site.

  9. Hello! Someone in my Myspace group shared this site
    with us so I came to give it a look. I’m definitely loving
    the information. I’m bookmarking and will be tweeting this to my followers!

    Fantastic blog and fantastic style and design.

  10. Its like you read my thoughts! You seem to know a lot approximately this,
    like you wrote the e book in it or something. I think that you just can do with some p.c.
    to force the message home a bit, but instead
    of that, that is excellent blog. An excellent read.
    I will certainly be back.

  11. Hi would you mind stating which blog platform you’re working
    with? I’m looking to start my own blog in the near future but I’m having a difficult time deciding between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.
    The reason I ask is because your design seems different then most blogs and I’m looking for something completely unique.
    P.S My apologies for being off-topic but I had
    to ask!

    Here is my web page love138 game

  12. It’s very straightforward to find out any topic on web as compared to textbooks, as I found this paragraph at this web site.

  13. I’m really enjoying the design and layout of your website.
    It’s a very easy on the eyes which makes it
    much more pleasant for me to come here and visit more often. Did you hire out a developer to
    create your theme? Exceptional work!

    Also visit my web site :: ace333 ios download

  14. I like the helpful info you provide in your articles.
    I’ll bookmark your weblog and check again here regularly.
    I’m quite sure I’ll learn a lot of new stuff right here!
    Best of luck for the next!

    Also visit my page: download rollex11

  15. I loved as much as you will receive carried out right here.
    The sketch is attractive, your authored subject matter stylish.
    nonetheless, you command get bought an nervousness over that you wish be
    delivering the following. unwell unquestionably come further formerly again since exactly the same nearly very often inside case you shield this increase.

    Take a look at my website – frun-test.sakura.ne.jp

  16. I loved as much as you will receive carried out right here.

    The sketch is attractive, your authored material stylish.

    nonetheless, you command get bought an impatience over that you wish be delivering the following.
    unwell unquestionably come further formerly again since
    exactly the same nearly very often inside case you shield this increase.

    my web blog … https://grazebo.com

  17. Hmm it looks like your blog ate my first comment (it was extremely long) so I guess I’ll just sum it up
    what I submitted and say, I’m thoroughly enjoying
    your blog. I as well am an aspiring blog writer but I’m still new to the whole
    thing. Do you have any points for newbie blog writers?
    I’d definitely appreciate it.

    Also visit my page :: bbs.yunweishidai.com

  18. Attractivе element of content. I just stumbled upon youhr blog aand in accession cаpital tto cⅼaim that I acգuirе actually loved account your blog posts.

    Any way I ѡill be subscribing too our feeds oг even I fuⅼfiⅼlment
    yyou get entry to peгsistently quiсkly.

  19. Thank you so much pertaining to giving me personally an update on this subject matter on your web page.
    Please be aware that if a brand-new post appears or in the event any variations occur to the current article,
    I would want to consider reading more and understanding
    how to make good use of those approaches you talk about.
    Thanks for your efforts and consideration of others
    by making this blog available.

    Here is my web page; https://lovegamematch.com

  20. Have you ever considered publishing an ebook or guest authoring on other blogs?

    I have a blog based on the same ideas you discuss and would love to have you share some stories/information. I
    know my audience would enjoy your work. If you’re
    even remotely interested, feel free to shoot me an e-mail.

    my web page :: Tanisha

  21. I’ve been exploring for a bit for any high quality
    articles or blog posts on this sort of house
    . Exploring in Yahoo I finally stumbled upon this website.
    Reading this information So i’m happy to exhibit
    that I have a very good uncanny feeling I found out exactly what I needed.
    I so much certainly will make certain to don’t disregard
    this web site and give it a look regularly.

    My web blog :: bbs.shishiedu.com

  22. Hello there, I discovered your website via Google whilst looking for a comparable
    topic, your web site got here up, it appears to be like great.
    I have bookmarked it in my google bookmarks.[X-N-E-W-L-I-N-S-P-I-N-X]Hi there, simply become alert to your blog via Google, and located that it is really informative.
    I am going to be careful for brussels. I’ll be grateful for those
    who continue this in future. Numerous other folks shall be benefited out of your writing.

    Cheers!

    Also visit my homepage :: kebe.top

  23. Hello there, just changed into alert to your weblog through Google,
    and located that it is truly informative. I am gonna watch out for brussels.

    I’ll be grateful if you continue this in future.
    Numerous people will likely be benefited from your writing.
    Cheers!

    Feel free to surf to my webpage – https://kebe.top/

  24. When someone writes an paragraph he/she keeps the idea of a user in his/her mind that
    how a user can be aware of it. Thus that’s why this post is
    outstdanding. Thanks!

    Here is my website: kebe.top

  25. I simply wanted to thank you once more for your amazing
    web site you have designed here. It truly is full of useful tips for those
    who are really interested in this specific subject, especially this very
    post. Your all absolutely sweet and thoughtful of others
    plus reading your website posts is a great delight in my opinion. And such a generous gift!
    Dan and I will certainly have fun making use of your points in what we should instead
    do next week. Our listing is a mile long and tips will be put to good use.

    My webpage :: Mavis

  26. Pretty component to content. I just stumbled upon your site
    and in accession capital to claim that I get actually enjoyed account your blog
    posts. Any way I’ll be subscribing for your feeds or even I success you access constantly quickly.

    Check out my web page dupd.cayetano.edu.pe

  27. Having read this I believed it was really informative. I appreciate you
    spending some time and effort to put this short article together.
    I once again find myself personally spending a lot of time both reading and leaving comments.
    But so what, it was still worthwhile!

    Here is my webpage: grazebo.com

  28. Hmm it looks like your blog ate my first comment (it was extremely
    long) so I guess I’ll just sum it up what I had written and say, I’m thoroughly enjoying your blog.

    I too am an aspiring blog writer but I’m still new to the whole thing.
    Do you have any recommendations for inexperienced blog
    writers? I’d genuinely appreciate it.

    My web-site chengdian.cc

  29. Hey! I just wanted to ask if you ever have any problems with hackers?
    My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing a few months
    of hard work due to no data backup. Do you have any solutions to protect against hackers?

    Here is my site: invest74.ru

  30. Unquestionably believe that which you stated. Your favorite justification seemed to be on the web the easiest thing to
    be aware of. I say to you, I definitely get irked while people think about worries that they plainly do not know about.
    You managed to hit the nail upon the top and also defined out the whole thing without having side effect , people can take a signal.

    Will probably be back to get more. Thanks

    Check out my web-site: forum.chrisricard.net

  31. It’s perfect time to make some plans for the longer term and it’s time to be
    happy. I have read this publish and if I may I wish to suggest
    you some attention-grabbing things or advice. Perhaps you could write next
    articles referring to this article. I wish to learn even more issues approximately it!

    Stop by my homepage :: anapa-alrosa.com.ru

  32. My family members every time say that I am killing my time here at net,
    except I know I am getting knowledge all the time by reading such nice content.

    my blog :: qiurom.com

  33. I usually do not drop many remarks, however after looking at through a lot
    of remarks on თამადა და სადღეგრძელოების თანმიმდევრობა – qronika.ge.
    I do have a couple of questions for you if you don’t mind.
    Could it be only me or do a few of these comments come across like they are
    written by brain dead people? 😛 And, if you are writing at other sites, I’d like to follow
    everything fresh you have to post. Would you
    post a list of all of all your social community pages like your Facebook page, twitter feed, or linkedin profile?

    Feel free to surf to my site; clubriders.men

  34. Good day! This is kind of off topic but I need some advice from an established blog.
    Is it hard to set up your own blog? I’m not very techincal but
    I can figure things out pretty fast. I’m thinking about making my own but I’m not sure
    where to begin. Do you have any tips or suggestions?
    Cheers

    Have a look at my web-site :: http://www.atomy123.com

  35. Heya i am for the first time here. I found this board and I find It really useful &
    it helped me out a lot. I hope to give something back and aid others like you helped me.

    my website :: Electro Hard

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Back to top button
Close