წელიწადის ამ დროს, არაფერი სჯობს საგურამოში, ილიას ნასახლარზე  სეირნობას. იქ მისულს ბაღი კი არა წალკოტი გადაგეშლებათ თვალწინ, იასამნების ზღაპრული ხეივანის ნახვა და  მათი საოცარი სურნელით თრობა დაგეხმარებათ, რომ იმოგზაუროთ ჩვენი  ერის მამის, დიდი წმინდანის, ილია მართალის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის პერიოდში. როგორც ამბობენ, ზღაპრული იასამნების ხეივანში ხშირად დასეირნობდნენ ოლღა და ილია ხელიხელჩაკიდებულნი. ახლა კი იქ ჩვენც ვისეირნეთ…

IMG_2144

.

IMG_2141

.

IMG_2142

.

IMG_2183

.

 

IMG_2177

.

IMG_2080

.

IMG_2074

.

IMG_2081

კახეთიდან, კერძოდ ყვარლიდან  სოფელ საგურამოსა და გურამიშვილების ოჯახს  ილია მეუღლის -ოლღა გურამიშვილის მეშვეობით დაუკავშირდა. ოლღას  ძალიან შეძლებული მამა  ჰყოლია, მისი მამულები გადაჭიმული იყო ავჭალამდე. ჯვრისწერის შემდეგაც იგი სწორედ ავჭალაში გადასახდა საცხოვრებლად, საგურამოს მამულები კი ქალიშვილებს _ ოლღა გურამიშვილსა და მის დას, ეკატერინეს გადასცა მზითვში. დღეს უკვე  სახლმუზეუმი, რომელიც დამთვალიერებელს უამრავი მოგონების თანამონაწილეს ხდის, თავდაპირველად არ არსებოდა. იგი ილიამ ააშენა ჯვრისწერიდან 32 წლის შემდეგ.  ეს ადგილი კი თავისი ხედებისა და გარემოს გამო შეარჩია საცხოვრებლად.

სახლი თავდაპირველად იყო 2 სართულიანი. თავისუფლად  შეიძლება, მას ხის ფიცრული ეწოდოს, მასალადაც ძალიან უბრალო ხე იყო გამოყენებული და  სულ 4 ოთახისაგან შედგებოდა,  ორი ოთახი  პირველ სართულზე იყო განლაგებული, ორიც მეორეზე, ორივე სართულს ჰქონდა აივნები. იმ ხის სახლში ოლღამ და ილიამ 18 წელიწადი გაატარეს. ერთხელ ილიას  მანსვეტაშვილი სწვევია სტუმრად და  ასეთი კითხვით მიუმართავს მისთვის: „ბატონო ილია, ყველანაირი საქმის კარგად დაგვირგვინება იცით, მაგრამ ეს სახლი რატომ საშვილიშვილოდ არ ააშენეო?“ – რაზეც ილიას ასეთი პასუხი დაუბრუნებია:  –  შვილები სადა მყავს, რომ საშვილიშვილოდ მეფიქრაო. მერე იმდენად შესჩვევია ამ მყუდრო გარემოსა და ბუნების წიაღში ცხოვრებას, გადაწყვიტა ამავე ადგილზე აეშენებინა ახალი სახლი (დღევანდელი სახლმუზეუმი). მშენებლობა სამი წელიწადი მიმდინარეობდა. მოკლედ, ჯვრიწერიდან 11 წლის შემდეგ ააშენა ორ სართულიანი ხის, უბრალო სახლი, რომელშიც 18 წელიწადი იცხოვრა მეუღლესთან ერთად , 1892 წელს  კი დაიწყო  ახალი სახლის აშენება, რომელიც  1895 წელს დასრულდა. მშენებლობის დროს, ილიამ მოითხოვა, ეზოში მდგარი  კაკლისა და ჭადარისათვის ტოტები არავითარ შემთხვევაში არ დაეჭრათ, ამიტომ სახლის ერთი ნაწილი სამსართულიანია, ხოლო მეორე – ორიანი. დღეს პირველი სართულზე  არის მარანი, მეორე და მესამე სართულებზე კი ოთახები ისეა განლაგებული, როგორ  ილიას ჰქონდა სიცოცხლის პერიოდში. ეზოში მდგარი კაკალი  სამასზე მეტ წელს ითვლის, იქვე მოჩუხჩუხე  წყარო კი, რომლიდანაც  წყალი დღესაც გადმოედინება ზედაზნის მთის ძირიდან გამოუყვანია ილიას მოკლე მანძილზე.  მაგიდების ქვები, რომლებიც სახლის წინა ეზოში გვხვდება, წიწამურში არქეოლოგიური გათხრების დროს აღმოუჩენიათ, შემდეგ ილიას მოსწონებია  ისინი და მათგან  მაგიდები გამოათლევინა.

მათი ოჯახი სტუმართმოყვარეობით გამორჩეული ყოფილა. ილია ყოველწლიურად აღნიშნავდა წმინდა ელია წინასწარმეტყველის დღესასწაულს (ძველი სტილით 20 ივლისს), რასთან დაკავშირებითაც, აუცილებლად, იშლებოდა სუფრები, იკვლებიდა საკლავი, უმასპინძლდებოდნენ სტრუმრებს საუკეთესო ღვინით, ნაირნაირი ხილით, თონის პურით, ყველით და ა.შ. მანსვეტაშვილი იგონებდა, რომ ყოველწლიურად მათთან სამი ხარი ან ძროხა იკვლებოდა და ხვდებოდნენ ყველა სტუმარს უხვი, პურადი მასპინძლობით.

სახლის გვერდით არის პატარა შენობა, რომელიც სამოურაო ყოფილა,  იგი  შედგებოდა პატარა ოთახებისაგან და მასში ცხოვრობდა მომსახურე პერსონალი.  იქ მზადდებოდა სადილები, ირეცხებოდა სარეცხი და ა.შ.

კარგ ამინდში ილიას ყველაზე მეტად მეორე სართულის აივანზე  ჰყვარებია ყოფნა, ფიქრი და მოსვენება. სწორედ ამ სახლში დაუწერია: „ბაზალეთის ტბა“, პოემა „განდეგილი“ და სხვა  ბევრი  ცნობილი ნაწარმოები.

ერთ-ერთ ელიაობას მას მოსკოვის ლაზარევის  უნივერსიტეტის  პროფესორმა, ილია ოქრომჭედლიშვილმა გერმანიიდან ჩამოტანილი პოლიფონი უსახსოვრა.

.

IMG_2096

.

IMG_2127

სამოცდაექვსივე მელოდია, რომელსაც იგი უკრავდა ახლა მუზეუმის ადმინისტარციას დისკზე აქვს ჩაწერილი და  ვიზიტორებს შეუძლიათ მათი მოსმენა.  ილიას ძალიან ჰყვარებია ამ ჰანგებით ტკბობა. ერთ-ერთი მელოდია ჩვენც მოგვასმენინებს. კელედზე დაკიდებული ფრანგული წარმოების  ხის საათი-კალენდარი კი  თავად შეუძენია და  თავადვე გადაუკეთებია ქართულად. საათი დღესაც მუშა მდგომარეობაშია, თუმცა ამჟამად გაჩერებულია და მასზე ილიას გარადაცვალების თვე, რიცხვი და დროა მითითებული – 1907 წელი,  30 აგვისტო, ანუ მარიამიბის თვე, ხუთხშაბათი. სასტუმრო ოთახში ჩამოკიდებული სურათები ფრანგული წარმოშობისაა, რომელიც ოლღა გურამიშვილს შეუძენია და  დაბადების დღესთან დაკავშირებით, სხვადასხვა წლებში გადაუცია ილიასთვის საჩუქრად. სხვათა შორის, სურათებს ახლავს წარწებები „ჩემო კარგო და სანახავად სანატრელო ილიკო, გილოცავ დაბადების დღეს, გისურვებ კარგად ყოფნას, ჯანმრთელობას, ბედნიერებას , შენი ოლიკო “.

ხეებიც საკუთარი ხელით დაურგავს ეზოში ილიას, ფუტკრების მომვლელ მასლოვთან ერთად. ერთხელ, როდესაც  ცხენის წაბლის ხეს რგავდნენ, ილიას უკითხავს მასლოვისათვის, –  ნეტავ  კი მოვესწრებით ამ ხეების გაზრდას და  გვეღირსება მათ ჩრდილ ქვეშ მოსვენებაო ?!

ოლღა გურამიშვილის მომორიალური  სამუშაო ოთახიც პირვანდელი სახით არის აღდგენილი, სადაც  დგას  მათი ნაქონი ავეჯი: კარადა, ოვალური მაგიდა და ბარათების შესანახი მაგიდა, რომელშიც წერილებს ინახავდა, თურმე, ოლღა. ცნობილია, რომ ჯვრისწერამდე ილიამ მას 63 წერილი მისწერა, ჯვრისწერის შემდგომ კი მთლიანობაში 245 წერილი ჰქონდა ოლღას მეუღლისაგან მოწერილი, ყველა მათგანი სასიყვარულო შინაარსისა იყო.

საგამოფენო დარბაზში წამოდგენილია ილუსტრაციები, რომლებიც შესრულებულია პოლონელი მხატვრის – ჰრინევსკის მიერ,  ყველა მათგანი ორიგინალია. ილუსტაციები ილიას ნაწარმოებების მოტივებზეა შექმნილი, მათზე გამოსახულია ოთარაანთ ქვრივი, ბებიისა და გაბროს გათავისუფლების ეპიზოდი, კაკო ყაჩაღი, მეფე დემეტრე თავდადებული, უკანასკნელი განდობა, განდეგილი და ლუარსაბ თათქარიძე თავის დარეჯანთან ერთად.

მუზეუმში ასევე დაცულია გურამიშვილების საბრძოლო აღჭურვილობა. ილიას სამოსი, მისი ნაქონი სერთუკი, რომელიც მაუდისაგან არის შეკერილი, გულისპირი, ატლასის ბაფთა და ჟილეტი, ჯოხი, ჯოხ-სკამი, ქარვის თვლებისაგან გაკეთებული კრიალოსანი, წიგნაკი, ქაღალდის საჭრელი დანა, ბეჭედი და კალამი. ილიას გარდაცვალების შემდეგ, მისი სახისა და ხელის ფორმები შექმნეს თაბაშირისაგან,  თაბაშირითვეა წაემოდგენილი იმ  საბედისწეო ტყვიის ფორმაც, რომელმაც ილია გამოასალმა სიცოცხლეს.

მუზეუმში პირვანდელი სახით არის აღდგენილი ილიასა და ილღას საძინებელი ოთახი, სადაც დგას რუსული ლითონის ხის საწოლები, კაკლისა და მუხის ხისაგან დამზადებული ავეჯი, იატაკზე კი დაფენილია ჯიქის  ტყავი.

IMG_2118

.

IMG_2114

.

IMG_2122

.

IMG_2119

.

IMG_2105 - копия

.

IMG_2121

.

IMG_2125

ოლღას ძალიან ჰყვარებია ილია, თავიდანვე გადაუწყვეტია მისი სამუდამო თანამდგომა და ასეც მოიქცა, მხარში ედგა როგორც მეუღლეს, როგორც შემოქმედს, როგორც საზოგადო მოღვაწესა და ქვეყნის საწუხარით გამსჭვალულ ადამიანს.

წიწამურის საზარელი ტრაგედია ოლღას თვალწინ მოხდა და არც ის დაინდეს ილიას მკვლელებმა, უმოწყალოდ სცემეს  და  თოფის კონდახებით გაუტეხეს თავი. ოლღას გასაოცარი დიდბუნოვნება კიდევ ერთხელ მაშინ გამოჩნდა, როდესაც მან მთავრობას  სთხოვა, ილიას მკვლელები სიკვდილით არ დაესაჯათ, მიზეზად კი შემდეგი დაასახელა: „ მკვლელებს სიკვდილით ნუ დასჯით, ჩემი მეუღლე, ილია ჭავჭავაძე სიკვდილით დასჯის წინააღმდეგი იყო“. მან ილიას გარდაცვალების შემდეგ, დაახლოებით, 20 წელიწადს იცოცხლა, საგურამოსაკენ გახედვაც აღარ სურდა, მას იქ ილია აღარ ეგულებოდა.  მთაწმინდაზე, პათეონთან ახლოს დასახლდა, რომ ახლოს ყოფილიყო საყვარელ მუღლესთან. როგორც ცნობილია, მას ფინანსურადაც ძალიან გაუჭირდა, ბოლოს კი ისე დაუდგა საქმე, რომ ილიას დაწერილი წიგნების გაყიდვით ირჩენდა თავს. ღრმად მუხუცებული, დატანჯული და ტკივილისაგან გადაქანცული ოლღა გურამიშვილი  1927 წლის 27 აპრილს გარდაიცვალა, 29 აპრილს კი აიხდინა ასე ნანატრი ოცნება- თავისი დიდებული მეუღლის გვერდით დაიდო სამუდამო ბინა.

მარიამ მახნიაშვილი

დატოვეთ კომენტარი

კომენტარები

Загрузка...