სა­ქარ­თვე­ლო­ში სტუმ­რად ყო­ფი­ლა ნი­კი­ტა ხრუშ­ჩო­ვი. რო­დე­საც სუფ­რა­ზე მის­თვის ხინ­კა­ლი მი­ურ­თმე­ვი­ათ, აუხ­სნი­ათ, რომ კუ­ჭის შეჭ­მა არ იყო სა­სურ­ვე­ლი. აბა, რას უშ­ვე­ბით ამ­დენ ხინ­კლის კუჭ­სო? უკითხ­ავს ნი­კი­ტას ვა­სილ მჟა­ვა­ნა­ძის­თვის, სა­ქარ­თვე­ლოს ცე­კას იმ­ჟა­მინ­დე­ლი პირ­ვე­ლი მდივ­ნის­თვის. ნა­გავ­ში ვყრი­თო, უპა­სუ­ხია ალა­ლად ვა­სილ პავ­ლო­ვიჩს. ნი­კი­ტა ვაგ­ლა­ხად ჩა­ფიქ­რე­ბუ­ლა და იქ­ვე, გვერ­დით მდგო­მი თა­ნა­შემ­წი­სთ­ვის “კონ­ფი­დენ­ცი­ა­ლუ­რი” და­ვა­ლე­ბა მი­უ­ცი­ა.

მცი­რე ხნის შემ­დეგ, თა­ნა­შემ­წეს ხრუშ­ჩო­ვის­თვის წა­რუდ­გე­ნია “ე­კო­ნო­მი­კუ­რი” გა­ან­გა­რი­შე­ბის შე­დე­გი.
აღ­მოჩ­ნდა, რომ 5-მი­ლი­ო­ნი­ან სა­ქარ­თვე­ლო­ში ყო­ველ­წლი­უ­რად იჭ­მე­ბო­და 250 მი­ლი­ო­ნი ცა­ლი ხინ­კა­ლი. შე­სა­ბა­მი­სად, ნა­გავ­ში გა­დაყ­რი­ლი ხინ­კლის კუ­ჭე­ბის სა­ერ­თო წო­ნა 1 მი­ლი­ონ კი­ლოგ­რამს აღე­მა­ტე­ბო­და.

ძვე­ლი

აღ­თქმის ხა­ნა­ში ჩვე­ნი წი­ნაპ­რე­ბი გა­მორ­ჩე­ულ პა­ტივს მი­ა­გებ­დნენ მზის ღვთა­ე­ბას, ქალ­ღმერთ “ბარ­ბა­ლეს”, იგი­ვე “ბარ­ბოლს”, რო­მე­ლიც ით­ვლე­ბო­და ასე­ვე ქა­ლე­ბის, დე­დობ­რი­ვი ძა­ლე­ბი­სა და ნა­ყო­ფი­ე­რე­ბის მფარ­ველ ღვთა­ე­ბად. სხვა­თა შო­რის, სიტყ­ვა “ბორ­ბა­ლი” პირ­და­პირ უკავ­შირ­დე­ბა მზის ღვთა­ე­ბის – “ბარ­ბო­ლის” სა­ხელს.

კვი­რის დღე­თა­გან მზის დღედ ით­ვლე­ბო­და კვი­რა – დღე, რო­მელ­საც ძველ­ქარ­თუ­ლად ერ­ქვა “მზი­სა”, ანუ “სა­უფ­ლო”. ზამ­თრის მზის ბუ­ნი­ო­ბის დღეს – თა­ნა­მედ­რო­ვე კა­ლენ­დრით 21 დე­კემ­ბერს, იმარ­თე­ბო­და ქალ­ღმერთ ბარ­ბა­ლე­სად­მი მიძღ­ვნი­ლი დი­დი დღე­სას­წა­უ­ლი “ბარ­ბა­ლო­ბა” – რი­ტუ­ა­ლუ­რი ლოც­ვე­ბით, გა­ლო­ბით, ჰიმ­ნე­ბი­თა და ფერ­ხუ­ლით. ბარ­ბა­ლე­სად­მი მიძღ­ვნი­ლი იმ­ჟა­მინ­დე­ლი სიმ­ღე­რა ახ­ლაც არის შე­მო­ნა­ხუ­ლი ქარ­თულ ხალ­ხურ ეპოს­ში: “მზე ში­ნა და მზე

გა­რე­თა, მზევ შინ შე­მო­დი­ო”. ბარ­ბა­ლეს უძღ­ვნიდ­ნენ რი­ტუ­ა­ლურ შე­სა­წი­რავს: რძის ფა­ფას, ხა­ჭა­პურს და რა თქმა უნ­და, ისეთ უძ­ვე­ლეს ქარ­თულ კერძს, რო­გო­რი­ცაა მი­სი უდი­დე­ბუ­ლე­სო­ბა ხინ­კა­ლი! ბარ­ბა­ლო­ბის დღე­სას­წა­უ­ლით იწყ­ე­ბო­და ძვე­ლად სა­ქარ­თვე­ლო­ში ახა­ლი წე­ლი…

და­ვაკ­ვირ­დეთ ხინ­კალს და ყვე­ლა­ფე­რი ნა­თე­ლი შე­იქ­ნე­ბა: ხინ­კლის კუ­ჭი შე­ე­სატყ­ვი­სე­ბა მზეს, ნა­ო­ჭე­ბი კი – მზის სხი­ვებს. ხინ­კა­ლი ყო­ფი­ლა წარ­მარ­თუ­ლი ხა­ნის სა­რი­ტუ­ა­ლო კერ­ძი. მას უპი­რა­ტე­სად ამ­ზა­დებ­დნენ კვი­რადღ­ეს, ანუ “მზის დღეს”.
თავ­და­პირ­ვე­ლად გა­ვერ­კვეთ სიტყ­ვის ეტი­მო­ლო­გი­ა­ში. დი­დი ქარ­თვე­ლი ლექ­სი­კო­ლო­გი სულ­ხან­-სა­ბა ორ­ბე­ლი­ა­ნი გან­მარ­ტავს: “ხინ­კა­ლი არის დუ­მის შაშ­ხი”. გა­მო­დის, რომ “ხინ­კა­ლი” სა­ხელს უნ­და უმად­ლო­დეს თა­ვი­სი ძვე­ლი რე­ცეპ­ტუ­რის უმ­თავ­რეს ინ­გრე­დი­ენტს – და­შაშ­ხულ, გა­მოყ­ვა­ნილ ცხვრის დუ­მას, რო­მე­ლიც ძვე­ლად ბა­რა­ქი­სა და სიმ­დიდ­რის სიმ­ბო­ლოდ მი­იჩ­ნე­ო­და. ჩვე­ნი აზ­რით, კერ­ძის სა­ხელ­წო­დე­ბა მომ­დი­ნა­რე­ობს რთულ­ფუ­ძი­ა­ნი სიტყ­ვი­დან “ცხიმ­-გა­ლი”, რაც უნ­და ნიშ­ნავ­დეს და­სა­შაშ­ხად გა­კი­დუ­ლი ცხი­მი­ა­ნი ხორ­ცის აც­მას, აკი­დოს ანუ გა­ლას.
ხინ­კა­ლი უნი­კა­ლუ­რი კერ­ძი­ა, რად­გა­ნაც შე­ი­ცავს ქარ­თვე­ლი კა­ცის მე­ნი­უს ყვე­ლა აუ­ცი­ლე­ბელ კომ­პო­ნენტს: პურს, ხორცს, სხვა­დას­ხვა სა­ნე­ლე­ბელს. სა­ხინ­კლე ცო­მის­თვის ვარ­გი­სია ხორ­ბლის ფქვი­ლის სა­მი­ვე სა­ხე­ო­ბა: შა­ვი, რუ­ხი, თეთ­რი.

fb

სა­უ­კე­თე­სო ვა­რი­ან­ტია თეთ­რი ფქვი­ლი. სა­ხინ­კლე ცო­მი იზი­ლე­ბა ნე­ლა და დიდ­ხანს, სა­ფუვ­რის გა­რე­შე, მხო­ლოდ წყლი­სა და მა­რი­ლის გა­მო­ყე­ნე­ბით.
რაც უფ­რო დიდ­ხანს იზი­ლე­ბა ცო­მი, მით უფ­რო ძარ­ღვი­ა­ნი ხდე­ბა და ხარ­შვი­სას ნაკ­ლე­ბად იშ­ლე­ბა, თან უფ­რო გემ­რი­ე­ლიც გა­მო­დის. ამ­ბო­ბენ, ხინ­კლის კა­ნი მო­ხარ­შვის შემ­დეგ რომ გლუ­ვი, კრი­ა­ლა და სა­სი­ა­მოვ­ნო შე­სა­ხე­და­ო­ბი­სა იყოს, ცო­მის მო­ზელ­ვამ­დე ფქვილ­ში უნ­და გა­იხ­სნას ერ­თი ათ­ქვე­ფი­ლი კვერ­ცხის წყალ­ხსნა­რი.

ფარ­შის­თვის გა­მო­ი­ყე­ნე­ბა ძრო­ხის, ღო­რის, ცხვრი­სა და ნა­დი­რის (ჯიხ­ვის, გა­რე­უ­ლი ღო­რის, ირ­მის, დათ­ვის) ხორ­ცი, ასე­ვე ცალ­კე­ულ სა­ხე­ო­ბა­თა კომ­ბი­ნა­ცი­ა: ძრო­ხი­სა და ცხვრის, ღო­რი­სა და ძრო­ხის, ასე­ვე ცხვრი­სა და ღო­რის ხორ­ცი. სა­ქარ­თვე­ლოს მთი­ან რე­გი­ო­ნებ­ში – მთი­უ­ლეთ­ში, ფშავ­ში, ხევ­სუ­რეთ­ში, თუ­შეთ­სა და ხევ­ში უპი­რა­ტე­სო­ბას ანი­ჭე­ბენ ცხვრი­სა და ძრო­ხის ხორცს, ბარ­ში კი ძრო­ხი­სა და ღო­რის ხორცს. ხინ­კლის მო­სამ­ზა­დებ­ლად არ იყე­ნე­ბენ ში­ნა­უ­რი ფრინ­ვე­ლის ხორცს, თუმ­ცა ვინ იცის… აგ­რეთ­ვე, პი­კან­ტუ­რი, სა­სი­ა­მოვ­ნო გე­მო აქვს ზუთხ­ის­გან მომ­ზა­დე­ბულ ხინ­კალს.

ნაღ­დი, “კლა­სი­კუ­რი” ხინ­კლის ფარ­შის­თვის სა­უ­კე­თე­სო ვა­რი­ან­ტი­ა:
1 წი­ლი ძრო­ხის ხორ­ცი (უმ­ჯო­ბე­სია ჩა­ლა­ღა­ჯი); 1 წი­ლი – ღო­რის ხორ­ცი (უმ­ჯო­ბე­სია ჩა­ლა­ღა­ჯი და სუ­კი) + 1/3 წი­ლი ცხვრის დუ­მა (ა­ნუ ის ინ­გრე­დი­ენ­ტი, რის­გა­ნაც ხინ­კა­ლის სა­ხელ­წო­დე­ბა მო­დის).
ხინ­კა­ლი შე­ი­ძენს და­უ­ვიწყ­არ გე­მოს, თუ ხორ­ცი გა­ტარ­დე­ბა არა ხორ­ცსა­კეპ მან­ქა­ნა­ში, არა­მედ ხე­ლით და­ი­კე­პე­ბა, პა­ტა­რა ცუ­ლი­სა და კუნ­ძის გა­მო­ყე­ნე­ბით, რო­გორც ამას ჩვე­ნი წი­ნაპ­რე­ბი აკე­თებ­დნენ.

ფარ­ში ზავ­დე­ბა ხახ­ვით, წი­თე­ლი წი­წა­კით, შა­ვი პილ­პი­ლი­თა და მა­რი­ლით. ზო­გან ფარშს უმა­ტე­ბენ სუ­ნელს, ძი­რას, მწვა­ნილს…
რო­გორც იტყ­ვი­ან, გე­მოვ­ნე­ბა­ზე არ და­ვო­ბენ. ქა­ლა­ქუ­რად წო­დე­ბულ ხინ­კლის ფარშს უმა­ტე­ბენ რო­გორც ნედლ, ისე ხმელ ქინძს.
ხორ­ცის ხინ­კალს სა­გე­მოვ­ნე­ბო თვი­სე­ბე­ბით არაფ­რით ჩა­მო­უ­ვარ­დე­ბა ხა­ჭოს ხინ­კა­ლი, რომ­ლის მირ­თმე­ვაც სა­სურ­ვე­ლია გამ­დნა­რი ერ­ბო­თი. გად­მო­ცე­მით, ხა­ჭოს ხინ­კა­ლი გა­მორ­ჩე­უ­ლად ჰყვა­რე­ბია ჩვენს დიდ მგო­სანს – ვა­ჟა-­ფშა­ვე­ლას. ძა­ლი­ან გემ­რი­ე­ლია ასე­ვე ყვე­ლის – მეგ­რუ­ლი ან სვა­ნუ­რი სულ­გუ­ნის ხინ­კა­ლი. არა­ნაკ­ლე­ბია ნა­დუ­ღის ხინ­კა­ლიც.

მარ­ხვის დროს ხინ­კლის ფარ­შად გა­მო­იყე­ნე­ბა სო­კო (სა­უ­კე­თე­სოა ხის, ე.წ. კალ­მა­ხა სო­კო), კარ­ტო­ფი­ლი, სო­ი­ო, ნიგ­ვზი­სა და ნივ­რის ნა­ზა­ვი…
ამ­ბო­ბენ, ხინ­კლის მთა­ვა­რი ღირ­სე­ბა მა­ინც მი­სი წვე­ნი­ა­ო, თუმ­ცა კი ხინ­კა­ლი ზო­მი­ე­რად უნ­და იყოს წვნი­ა­ნი.

ახ­ლა მო­ვი­ცა­ლოთ “მა­რა­დი­უ­ლი” კითხ­ვის­თვი­საც: რამ­დე­ნი ნა­ო­ჭი უნ­და ჰქონ­დეს ნაღდ ქარ­თულ ხინ­კალს – 15, 17, 19 თუ მე­ტი?
ქარ­თულ ხალ­ხურ ეპოს­ში შე­მორ­ჩე­ნი­ლია ძველ­თაძ­ვე­ლი მთი­უ­ლუ­რი ლექ­სი: “ტი­ა­ლო ხა­ჭოს ხინ­კა­ლო, ოც­დარ­ვა ნა­ო­ჭი­ა­ნო”. გა­მო­დის, ჩვე­ნი წი­ნაპ­რე­ბი ხინ­კალს უკე­თებ­დნენ 28 ნა­ოჭს. რა­ტომ მა­ინ­ცდა­მა­ინც 28-ს?
28 საკ­რა­ლუ­რი რიცხ­ვი­ა. 28 არის 7-ის ანუ ძველ­თა­გან წმი­და­თაწ­მი­დად მიჩ­ნე­უ­ლი ციფ­რის, ასე­ვე კვი­რის დღე­თა რა­ო­დე­ნო­ბის ჯე­რა­დი რიცხ­ვი და რაც მთა­ვა­რი­ა, 28 არის მზის წელ­თა რიცხ­ვი ანუ მზე ცის სფე­როს დიდ წრე­ზე გარ­შე­მოვ­ლას უნ­დე­ბა, არც მე­ტი და არც ნაკ­ლე­ბი, ზუს­ტად 28 წე­ლი­წადს.

რო­გორც ჩანს, ეს ყვე­ლა­ფე­რი კარ­გად იცოდ­ნენ ჩვენ­მა წი­ნაპ­რებ­მა.
რო­გორც ხე­დავთ, ხინ­კა­ლი მარ­თლაც სა­უ­კე­თე­სო და გემ­რი­ე­ლი კერ­ძი­ა. წარ­მო­ად­გენს ხა­რის­ხი­ა­ნი ხორ­ბლის ფქვი­ლის, სა­უ­კე­თე­სო ხორ­ცის, წვე­ნი­სა და სა­ნე­ლებ­ლე­ბის გემ­რი­ელ ნა­ზავს.

ხინ­კალს, რა­ღა თქმა უნ­და, უხ­დე­ბა ლუ­დი.
ხინ­კალ­სა და ლუდს კი უხ­დე­ბა სიმ­ღე­რა ფან­დურ­ზე, შა­ი­რი და კა­ფი­ა.
სწო­რედ ხინ­კალს უკავ­შირ­დე­ბა არა­ერ­თი გო­ნე­ბა­მახ­ვი­ლუ­რი კა­ფი­ა.

დუ­შე­თის სა­სა­დი­ლო­ში ერ­თი ფშა­ვე­ლი, შა­რა­ხე­ვე­ლი კა­ცი შე­სუ­ლა, სუფ­რას მის­ჯდო­მია და ხინ­კა­ლი და ლუ­დი მო­უთხ­ო­ვი­ა. მი­ურ­თმე­ვი­ათ, თხუთ­მე­ტი­ო­დე წუ­თის შემ­დეგ მიმ­ტა­ნი მიბ­რუ­ნე­ბუ­ლა იმ სუფ­რას­თან. სტუ­მარს ლუ­დი და­ე­ლი­ა, ერ­თა­დერ­თი ხინ­კა­ლი შე­ე­ჭა­მა და წა­სუ­ლი­ყო. წას­ვლის წინ კი ფუ­ლი და ხელ­სა­ხოც­ზე მი­ნა­წე­რი და­ე­ტო­ვებინა:
დუ­შე­თის სა­სა­დი­ლო­ში
შა­მო­ველ, შა­რა­ხე­ვე­ლი,
არ ვარ­გე­ბულ­ხარ, ხინ­კა­ლო,
მო­გიკ­ვდეს შა­მამ­ხვე­ვე­ლი.

და­სას­რულ გეტყ­ვით, რომ გა­ცი­ვე­ბუ­ლი ხინ­კა­ლი უნ­და შე­იბ­რა­წოს ტა­ფა­ზე, ერ­ბო­ში. გა­ფიცხ­ე­ბულ ხინ­კალს ჩვე­უ­ლებ­რივ, ნა­ბა­ხუ­სევ­ზე მი­ირ­თმე­ვენ. ზოგს მი­აჩ­ნი­ა, რომ მას ძა­ლი­ან უხ­დე­ბა ორ­ნა­ხა­დი ჭა­ჭის არა­ყი.

fb

და კი­დევ, გეტყ­ვით, რომ ხინ­კლით, ამ ნაღ­დი ძველ­ქარ­თუ­ლი კერ­ძით, სა­ქარ­თვე­ლოს ბევ­რი სტუ­მა­რი მო­ხიბ­ლუ­ლა. ამ ბო­ლო წლებ­ში მათ რიცხვს მი­მა­ტე­ბია ამე­რი­კის შე­ერ­თე­ბუ­ლი შტა­ტე­ბის ექ­სპრე­ზი­დენ­ტი ჯორჯ ბუ­ში (უმ­ცრო­სი).

ხინ­კალს უკავ­შირ­დე­ბა არ­ცთუ სა­სი­ა­მოვ­ნო ამ­ბა­ვი გა­სუ­ლი სა­უ­კუ­ნის 60-ი­ა­ნი წლე­ბი­დან. სა­ქარ­თვე­ლო­ში სტუმ­რად ყო­ფი­ლა მა­შინ­დე­ლი საბ­ჭო­თა კავ­ში­რის ცე­კას გე­ნე­რა­ლუ­რი მდი­ვა­ნი, ქარ­თველ­თმო­ძუ­ლე ნი­კი­ტა ხრუშ­ჩო­ვი. რო­დე­საც სუფ­რა­ზე მის­თვის ხინ­კა­ლი მი­ურ­თმე­ვი­ათ, აუხ­სნი­ათ, რომ კუ­ჭის შეჭ­მა არ იყო სა­სურ­ვე­ლი. აბა, რას უშ­ვე­ბით ამ­დენ ხინ­კლის კუჭ­სო? უკითხ­ავს ნი­კი­ტას ვა­სილ მჟა­ვა­ნა­ძის­თვის, სა­ქარ­თვე­ლოს ცე­კას იმ­ჟა­მინ­დე­ლი პირ­ვე­ლი მდივ­ნის­თვის. ნა­გავ­ში ვყრი­თო, უპა­სუ­ხია ალა­ლად ვა­სილ პავ­ლო­ვიჩს. ნი­კი­ტა ვაგ­ლა­ხად ჩა­ფიქ­რე­ბუ­ლა და იქ­ვე, გვერ­დით მდგო­მი თა­ნა­შემ­წი­სთ­ვის “კონ­ფი­დენ­ცი­ა­ლუ­რი” და­ვა­ლე­ბა მი­უ­ცი­ა.

მცი­რე ხნის შემ­დეგ, თა­ნა­შემ­წეს ხრუშ­ჩო­ვის­თვის წა­რუდ­გე­ნია “ე­კო­ნო­მი­კუ­რი” გა­ან­გა­რი­შე­ბის შე­დე­გი.
აღ­მოჩ­ნდა, რომ 5-მი­ლი­ო­ნი­ან სა­ქარ­თვე­ლო­ში ყო­ველ­წლი­უ­რად იჭ­მე­ბო­და 250 მი­ლი­ო­ნი ცა­ლი ხინ­კა­ლი. შე­სა­ბა­მი­სად, ნა­გავ­ში გა­დაყ­რი­ლი ხინ­კლის კუ­ჭე­ბის სა­ერ­თო წო­ნა 1 მი­ლი­ონ კი­ლოგ­რამს აღე­მა­ტე­ბო­და.

ნი­კი­ტა სა­შინ­ლად აღ­შფო­თე­ბუ­ლა: სა­ქარ­თვე­ლო ყო­ველ­წლი­უ­რად ათას ტო­ნა­ზე მეტ პირ­ველ­ხა­რის­ხო­ვან ხორ­ბალს ნა­გავ­ში ყრი­სო! ნი­კი­ტას აღ­შფო­თე­ბამ მა­ლე­ვე გა­მო­ი­ღო სა­ვა­ლა­ლო შე­დე­გი: სა­ქარ­თვე­ლოს თით­ქმის მთლი­ა­ნად შე­უწყ­ვი­ტეს თეთ­რი ფქვი­ლის ცენ­ტრა­ლი­ზე­ბუ­ლი მი­წო­დე­ბა…

ხინ­კა­ლი არ არის არც რუ­სუ­ლი “პელ­მე­ნი” და არც თათ­რუ­ლი “მან­ტი”, არც მონ­ღო­ლუ­რი და არც ინ­დუ­რი საკ­ვე­ბი. ის გა­ცი­ლე­ბით უკე­თე­სი­ა. გა­სინ­ჯეთ და თა­ვად დარ­წმუნ­დე­ბით კი­დევ ერ­თხელ. და კი­დევ: ხინ­კლის მომ­ზა­დე­ბა სუ­ლაც არ არის ისე­თი რთუ­ლი, რო­გორც ეს ბევრს ჰგო­ნი­ა.

გი­ორ­გი მი­სი­რე­ლი
ჟურნალი “ისტორიანი”,#7

დატოვეთ კომენტარი

კომენტარები

Загрузка...