კლიფორდ შაკი

იოსებ სტალინის მამის ვინაობა ასოცდაათი წლის მანძილზე საიდუმლოების ბურუსით იყო მოცული. გადიოდა დრო, იცვლებოდა დღის წესრიგი, ჭორებს კი ბოლო არ უჩანდა. თუმცა, საბჭოთა ბელადის შემქმნელის შესახებ გავრცელებული მითები სიმართლეს არ შეესაბამებოდა. რა აკავშირებდა ინტერნაციონალური მარქსიზმის მამათავარ იოსებ სტალინს, როტშილდებთან დაახლოებულ ბანკირთან? ყურადღებით დააკვირდით 1905 წელს ალფონს დე როტშილდის დაკრძალვის დღეს გადაღებულ სურათს.

რამდენიმე წლის წინ სტატია – „რა აკავშირებდა იოსებ სტალინს როტშილდებთან?“ – დავწერე. თავში არაერთი კითხვა მიტრიალებდა. ენგელბერტ დოლფუსი(1) ავსტრიის ანექსიამდე ადოლფ ჰიტლერის წარმომავლობით დაინტერესდა. აღმოჩნდა, რომ ფიურერის ბებია მარია ანა შიკლგრუბერი(2), ქალაქ ვენაში, ბარონ სოლომონ როტშილდის(3) სახლში მოსამსახურედ მუშაობდა. დოლფუსი იმედოვნებდა, რომ ამ ინფორმაციის გამოაშკარავებით ჰიტლერს დააშანტაჟებდა და ავსტრიის მიერთებაზე ხელს ააღებინებდა. აკრძალული სიმართლით გაჯერებული ფიურერის დოსიე ჰანსიურგენ კელერის(4) წიგნში – „გესტაპოს შიგნით: ჰიტლერის აჩრდილი მსოფლიოზე“(5) – „საბედისწერო დოსიეს“ სახელითაა მოხსენიებული. დოლფუსი და მისი მემკვიდრე კურტ შუშინგი(6) სწორედ ამ ტაბუირებული ინფორმაციის გასაჯაროების მცდელობას შეეწირნენ. ეს სტატია მათ და იოსებ სტალინის ბრძანებით დახოცილ მილიონობით ადამიანს მივუძღვენი.

 

 

1859 წელს, დასავლეთ პენსილვანიაში, ჭაბურღილიდან ამოხეთქილმა ნავთობმა მსოფლიოს გარდაქმნა გამოიწვია. კაცობრიობა ენერგიის ახალ წყაროს დაემორჩილა. მსოფლიოს ბუნებრივი რესურსების ხელში ჩაგდების ჟინით შეპყრობილმა საიდუმლო ძალებმა კაცობრიობა მსოფლიო ომებში ჩაითრიეს. ნავთობით მდიდარი მიწები, პოლიტიკური სცენის მიღმა მოქმედ აქტორებს მოსვენებას არ აძლევდა.

სტრატეგიული თვალსაზრისით, ხმელეთსა და ზღვაზე გაბატონება, ნავთობის უსაფრთხო ტრანსპორტირებას უზრუნველყოფდა. იოსებ სტალინის ადრეული რევოლუციური ნათლობა ნავთობით მდიდარ ბაქოში მოხდა. მომავალი ბელადი „ფრანგი“ როტშილდებისთვის მუშაობდა. საბჭოთა კავშირის დაშლის (1991 წ.) შემდეგ, მკვლევარებს ერთ დროს საიდუმლო არქივებში მუშაობის შესაძლებლობა მიეცათ. საბჭოთა საცავებში დავანებული დოკუმენტები გაიხსნა და სტალინის ცხოვრების ამსახველმა უცნობმა დეტალებმა მზის სინათლე იხილეს. სხვადასხვა წიგნში თავმოყრილი ინფორმაციამის წარმომავლობაზე მოგვითხრობდა.

იოსებ სტალინის დაბადების დროს დედამისი ოცდაერთი წლის იყო. არქივებში მოძიებული მასალების თანახმად, მომხიბვლელი კეკე ქმრისადმი ერთგულებით არ გამოირჩეოდა. აღმოჩენილ დოკუმენტებში ჭორები, თეორიები და ციტატები ერთმანეთში იყო არეული. ახალმა ინფორმაციამ როტშილდებსა და საბჭოთა ბელადს შორის არსებული კავშირის დადგენისკენ მიბიძგა. რუსეთში ნავთობის მოპოვების ოჯახურ ბიზნესს სწორედ „ფრანგი“ როტშილდები ხელმძღვანელობდნენ. მაიერ ამშელის შთამომავლებმა აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში ნავთობის მოპოვება დაიწყეს. შავი ოქროთი დატვირთული ეშელონები ევროპისკენ დაიძრნენ. როტშილდები კავკასიაში მკვიდრდებოდნენ.

თავდაპირველად საბჭოთა ბელადის მამად ედმონდ ბენჟამინ ჯეიმს დე როტშილდი(7) მიმაჩნდა. ალფონს ჯეიმს როტშილდის უმცროსი ძმა და სიონიზმის გულმხურვალე მხარდამჭერი, ოჯახის ბიზნესინტერესებიდან გამოდინარე, მთელი თავისი მოღვაწეობის მანძილზე ხმელთაშუა ზღვაზე ოჯახის ფეშენებელური იახტა „გიტანათი“ მოგზაურობდა. თანამედროვე კალენდრის მიხედვით, იოსებ სტალინი 1878 წლის 18 დეკემბერს მოევლინა ქვეყანას. დიდი ძალისხმევის მიუხედავად, ედმონდ როტშილდის კავკასიაში ყოფნა-არყოფნის დამადასტურებელი ფაქტი ვერ მოვიძიე, სამწუხაროდ, არც როტშილდის ოჯახის არქივებში დაცულ მასალებთან მიმიწვდებოდა ხელი. მოკლედ რომ ვთქვათ, ამ თეორიის დამამტკიცებელი ან უარმყოფელი ინფორმაცია ვერ მოვიპოვნე. თუმცა, დარწმუნებული გახლდით, რომ როტშილდებსა და კეკეს ვაჟს შორის უხილავი ძაფი იყო გაბმული. საქმეს ის ფაქტიც ართულებდა, რომ როტშილდების ოჯახის „ფრანგული“ შტოს წევრებსა და სტალინს შორის არანაირი მსგავსება არ შეინიშნებოდა. გამოძიება დაახლოებით ოთხი წლით გადავდე. 11 სექტემბრის ტრაგედიამ ნავთობის ინდუსტრიის ჭეშმარიტი მიზნები სააშკარაოზე გამოიტანა (ამერიკამ ავღანეთის გავლით გაზსადენების გასაყვანად დიდი ფასი გადაიხადა). ახალმა გარემოებამ შეთქმულთა გეგმების გამოაშკარავების გაგრძელებისკენ მიბიძგა. იოსებ სტალინის ბიოლოგიური მამის ვინაობის დასადგენად კვლევა-ძიება განვაახლე. სტალინის დედა ქალაქ გორში ღვინით მოვაჭრე ებრაელ იაკობ ეგნატაშვილის სახლში მრეცხავად მუშაობდა. გავრცელებულ ჭორებზე დაყრდნობით, მკვლევართა ერთი ნაწილი სტალინის სავარაუდო მამად ეგნატაშვილს მიიჩნევდა. ამ საკითხთან დაკავშირებით მრავალი მითქმა-მოთქმა და თეორია არსებობს. ერთი წყარო სტალინის მამად გორის პოლიციის უფროსს, დამიან დავრიშევს, ასახელებდა, მეორე წყარო კი ბელადის მამად გორელ მღვდელს, ქრისტეფორე ჩარკვიანს, თვლიდა. წითელი დიქტატორის სავარაუდო მამათა ჩამონათვალში ცნობილ რუს მკვლევარსა და გეოგრაფ ნიკოლოზ პრჟევალსკისაც(8) შეხვდებით. უნდა ითქვას, რომ ამ თეორიების უმეტესობა სიმართლეს არ შეესაბამებოდა (მაგალითად, პრჟევალსკი ჰომოსექსუალი იყო).

პოლიტიკურ სარბიელზე სტალინის სწრაფი დაწინაურება, ოციდან სამოც მილიონამდე ადამიანის დახოცვა და მშვიდ გარემოში ბუნებრივი სიკვდილი გორის ადგილობრივი პოლიტიკის ბნელ მხარეებზე მიუთითებს. ბაქოსკენ მიმავალი ედმონდ დე როტშილდი გორში ვერ შეივლიდა, იმ უბრალო მიზეზის გამო, რომ სტალინის დაბადების დროს ამიერკავკასიის რკინიგზა ჯერ კიდევ არ არსებობდა. საქართველოს აზერბაიჯანთან დამაკავშირებელი რკინიგზის მშენებლობა 1883 წელს დასრულდა. ამიერკავკასიის სამი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე გადაჭიმული რკინიგზა როტშილდის დაფინანსებით აშენდა. ის მოსაზრება, რომ 1924-1953 წლებში კრემლის მთავარი ბინადრის მამა ედმოდ დე როტშილდი შეიძლება ყოფილიყო უკუვაგდე. სტალინისა და როტშილდის შორის არსებული კავშირის შესახებ საიმონ ს. მონტეფიორეს წიგნში – „ახალგაზრდა სტალინი“ – ვკითხულობთ: „სტალინმა თავისი ცხოვრების შესახებ არაერთი ჭორის გაავრცელებას შეუწყო ხელი. მისი დაბადების ოფიციალური თარიღი, 1879 წლის 21 დეკემბერი, მოგონილია. სანამ 1920 წელს შვედურ გაზეთს ინტერვიუს მისცემდა, დაბადების თარიღად 1878 წლის 6 დეკემბერს ასახელებდა. 1925 წელს სტალინმა თავის მდივან ივან ტოვსტუხას დოკუმენტებში დაბადების ოფიციალურ თარიღად 1879 წლის გაფორმება უბრძანა (შენიშვნა: ძველი რუსული კალენდრის თანახმად, 1878 წლის 6 დეკემბერი, ჩვენს კალენდართან მიმართებაში, 1878 წლის 18 დეკემბერის ეკვივალენტურია).

იოსებ სტალინის დაბადების ოფიციალური და რეალური თარიღი ერთმანეთისგან ერთი წლით და სამი დღით განსხვავდება. ვინ იცის, იქნებ ეს ცვლილება უფრო მნიშვნელოვანი მოვლენის გადაფარვას ემსახურებოდა, რაც, გარკვეულწილად, მისი ნამდვილი მშობლების შეხვედრასთანაა დაკავშირებული, რომელიც 1878 წლის მარტის შუა რიცხვებში შედგა. რატომ შეიცვალა სტალინმა დაბადების თარიღი? ამ მოვლენის მნიშვნელობის გასაცნობიერებლად საინტერესო იქნება თუკი რუსული ნავთობის ბიზნესთან დაკავშირებულ ერთ პატარა ისტორიასა და პრობლემას გავეცნობით, რამაც თავის მხრივ, რუს მრეწველებს საერთაშორისო წარმატების მიღწევაში შეუშალა ხელი. გთავაზობთ ციტატას დენიელ ჰოვარდ ერგინის(9) წიგნიდან – „ნადავლი: ნავთობის, ფულისა და ძალაუფლების მოსაპოვებლად გაჩაღებული ბრძოლის გლობალური ისტორია“(10). წიგნს 1992 წელს პულიცერის პრემია(11) მიანიჭეს.

„იმ დროს, როდესაც რუსეთის იმპერიაში ნავთობის დისტრიბუციას ძმები ნობელები აკონტროლებდნენ, იმპერიის საზღვრებს გარეთ შავ ოქროზე დიდი მოთხოვნილება იყო. ნავთობის ექსპორტს ქვეყნის გეოგრაფია უშლიდა ხელს. მაგალითად, ბალტიის ზღვის პორტი ორი ათასი მილით(12) იყო დაშორებული. მკაცრი ზამთრის პირობებში, კერძოდ ოქტომბრისა და მარტის შუალედში, კასპიის ზღვაზე ნავთის გადატანა გარკვეულ სირთულეებთან იყო დაკავშირებული. შედეგად, ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნების უმეტესობა ნახევარი წლით მუშაობას წყევტდა. იმპერიის რეგიონებში გადაადგილება ჭირდა. ქალაქ ტიფლისში რვა ათასი მილით დაშორებული ამერიკიდან ნავთის იმპორტი უფრო იაფი ჯდებოდა, ვიდრე ქალაქ ბაქოდან, რომელიც საქართველოს დედაქალაქიდან სამას ორმოცდაერთი მილის დაშორებით მდებარეობს“. რუსეთის იმპერიის ბაზარზე ლიმიტი იყო დაწესებული. გლეხებში განათლების ნაკლებობა შეიმჩნეოდა. მუდმივად მზარდმა წარმოებამ ბაქოელ მრეწველებს იმპერიის საზღვრებს გარეთ გასვლისკენ უბიძგდა. მთავრობის მხარდაჭერით ზურგგამაგრებული რუსი მრეწველები ბუნგი და პალაშოვსკი ბაქო-ბათუმის დამაკავშირებელი რკინიგზის მშენებლობას შეუდგნენ. შავი ზღვის სანაპიროზე გაშენებული ქალაქი ბათუმი, რუსეთ-თურქეთის ომის შემდეგ, 1878 წელს, იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. მშენებლობის პროცესში ნავთობის ფასი დაეცა, ბუნგი და პალაშოვსკი მძიმე მატერიალურ მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ. სასოწარკვეთილ რუს მრეწველებს დახმარების ხელი „ფრანგმა“ როტშილდებმა გაუწოდეს. მაიერ ამშელის შთამომავლები ომებს, ჩინოვნიკებსა და მრეწველობის სხვადახვა დარგს აფინანსებდნენ. გერმანიის ქალაქ ფრანკფურტის გეტოდან გამოსული როტშილდების ფრანგული შტო, ევროპაში ახალი სარკინიგზო მაგისტრალების მშენებლობასაც აფინანსებდა. ადრიატიკის ზღვის სანაპიროზე მდებარე ქალაქ ფიუმეში ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანის მფლობელი როტშილდები იაფფასიანი რუსული ნედლი ნავთობის შეძენით დაინტერესდენენ. დაწყებული მშენებლობის დასასრულებლად როტშილდებმა ბუნგსა და პალაშოვსკის ფული ასესხეს, სანაცვლოდ კი რუსულ ნავთობქარხნებზე კონტროლი მოიპოვეს. რუსული ნავთობის ევროპაში გატანის ორგანიზება და მიმზიდველ ფასში გაყიდვა თავის თავზე აიღეს. ისინი როტშლდები იყვნენ. რუსული ნავთობი პარიზელი როტშილდების პროექტი იყო. ბარონი ალფონსი, რომელიც 1871 წელს პრუსიასთან ომში დამარცხებული საფრანგეთის რეპარაციების გადახდის ორგანიზებას ეწეოდა, ბებერ კონტინენტზე ყველაზე ინფორმირებულ ადამიანად ითვლებოდა. როგორც იმხანად ამბობდნენ, „ფრანგი“ როტშლდების თავკაცს ევროპაში საუკეთესო ულვაშები ჰქონდა. მისი უმცროსი ძმა, ბარონი ედმონდი, პალესტინაში ებრაულ დასახლებებს აფინანსებდა. 1883 წელს ბაქო-ბათუმის დამაკავშირებელი სარკინიგზო ხაზის მშენებლობა დასრულდა. ბათუმი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საპორტო ქალაქი გახდა. აზერბაიჯანული ნავთობი ბათუმის პორტის გავლით ევროპისკენ დაიძრა. 1883 წელს როტშილდებმა “Bnito”-ს(13) ინიციალებით ცნობილი „ქესფიან ენდ ბლექ სი ოილ კომპანი“(14) დააფუძნეს. როტშილდებმა და ძმებმა ნობელებმა ქალაქ ბათუმში საწყობები და სავაჭრო ობიექტები ააშენეს. ბაქო-ბათუმის სარკინიგზო მაგისტრალმა რუსულ ნავთობს დასავლეთისკენ გაუხსნა გზა. ამიერკავკასიის ორ ქალაქს შორის გაწოლილი რკინიგზა ნავთობის მსოფლიო ბაზრების ხელში ჩაგდებისთვის გაჩაღებული ცამეტწლიანი დაუნდობელი ბრძოლის მიზეზი გახდა“.

სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულება

იოსებ სტალინმა ყველაფერი გააკეთა, რათა თავისი დაბადების ოფიციალური თარიღი სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების თარიღს არ დამთხვეოდა. 1878 წლის 3 მარტს, სტამბოლის მახლობლად მდებარე დაბა სან-სტეფანოში, რუსეთისა და ოსმალეთის იმპერიებს შორის საზავო ხელშეკრულება გაფორმდა. თუმცა, რამდენიმე თვის შემდეგ, აღნიშნული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობები, რომლებიც ოსმალეთის იმპერიას გამოუვალ მდგომარეობაში აგდებდა, გადაიხედა (იხ. ბერლინის ხელშეკრულება). ბერლინის კონგრესის (13/06-13/07 1878 წ.) მონაწილეებმა სან-სტეფანოს ხელშეკრულებაში ჩაწერილი ერთი პუნქტი უცვლელი დატოვეს, რადგან ის რუსეთის იმპერიისთვის და, რა საკვირველია, როტშლდებისთვის, უმნიშვნელოვანესი იყო. სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების ძალით, ომში დამარცხებულმა ოსმალებმა, უზარმაზარი ფულადი ჯარიმის გადახდის ნაცვლად, რუსებს ბათუმის პორტი გადასცეს. რუსული ნავთობის იმპერიის საზღვრებს გარეთ გატანის პრობლემა დღის წესრიგიდან მოიხსნა. როტშილდებმა რუსული ნავთობის ინდუსტრიის მართვის ბერკეტები ხელში ჩაიგდეს.

ფეისბუქ გვერდი ”ალტერნატიული ისტორია”

ავტორი: დავით პაპოშვილი

დატოვეთ კომენტარი

კომენტარები

Загрузка...