ორი წლის წინ ავსტრიაში სამეცნიერო ექსპედიციაში ყოფნისას საშუალება მომეცა, ავსტრიის მეფეთა საგანძური დამეთვალიერებინა. საგამოფენო დარბაზში ერთ-ერთმა ნივთმა – ძვირფასმა გვირგვინმა მიიპყრო ყურადღება.

მოგვიანებით აღმოჩნდა, რომ ამ სამეფო გვირგვინს, რომელიც ხელოვნების საუკეთესო ნიმუშს წარმოადგენს, შესაძლოა საქართველოს ისტორიისათვისაც ჰქონდეს მნიშვნელობა.
ავ­ს­ტ­რი­ის მე­ფე­თა სა­გან­ძუ­რის გვირ­გ­ვი­ნი ერთ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვან ის­ტო­რი­ულ გა­რე­მო­ე­ბას უკავ­შირ­დე­ბა.
რუ­დოლფ II ჰაბ­ს­ბურ­გის, საღ­ვ­თო რო­მის იმ­პე­რა­ტო­რის (1576-1612 წწ.), ავ­ს­ტ­რი­ის ერ­ც­ჰერ­ცო­გი­სა და ხორ­ვა­ტი­ის, უნ­გ­რე­თი­სა და ბო­ჰე­მი­ის მე­ფის ზე­ო­ბი­სას, მი­სი პო­ლი­ტი­კის წი­ნა­აღ­მ­დეგ უნ­გ­რე­თის მთებ­ში აჯან­ყე­ბამ იფეთ­ქა. ამ აჯან­ყე­ბას იშ­ტ­ვან ბოჩ­კაი (1557-1606) ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლობ­და, რო­მელ­მაც 1605 წელს

თა­ვი ტრან­სილ­ვა­ნი­ის გრა­ფად გა­მო­აცხა­და, იმ­პე­რი­ის ჯა­რებ­ზე გა­მარ­ჯ­ვე­ბის შემ­დეგ კი უნ­გ­რე­თის პრინ­ცი გახ­და. 1605 წლის 11 ნო­ემ­ბერს იშ­ტ­ვა­ნის თხოვ­ნით, ოს­მა­ლე­თის სულ­თან­მა აჰ­მედ I-მა, რო­მე­ლიც იმ პე­რი­ოდ­ში იმ­პე­რა­ტორ რუ­დოლფ II-სთან სა­ო­მარ მდგო­მა­რე­ო­ბა­ში იყო, აჯან­ყე­ბუ­ლი პრინ­ცი უნ­გ­რე­თის მე­ფედ გა­მო­აცხა­და. იშ­ტ­ვა­ნი მო­ნარ­ქად დი­დი ვე­ზი­რის, ლა­ლა მეჰ­მედ ფა­შას მი­ერ გა­მოგ­ზავ­ნი­ლი გვირ­გ­ვი­ნით აკურ­თხეს.

მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ ბოჩ­კაი გვირ­გ­ვინს სულ­თ­ნის სა­ჩუქ­რად აცხა­დებ­და, და ზო­გი­ერ­თი ცნო­ბით, მოგ­ვი­ა­ნე­ბით მე­ფო­ბა­ზეც უარი თქვა, ეს გვირ­გ­ვი­ნი უნ­გ­რეთ­ში ოს­მა­ლუ­რი პრო­ტექ­ტო­რა­ტის დამ­ყა­რე­ბის სიმ­ბო­ლოდ იქ­ცა. 1606 წლის 11 ნო­ემ­ბერს ავ­ს­ტ­რი­ა­სა და ოს­მა­ლეთს შო­რის გა­ფორ­მე­ბულ­მა ჟიტ­ვა­ტო­რო­კის ზავ­მა 13-წლი­ან ომს წერ­ტი­ლი და­უს­ვა.

1608 წელს, რო­ცა იშ­ტ­ვან ბოჩ­კაი უკ­ვე გარ­დაც­ვ­ლი­ლი იყო, ერ­ც­ჰერ­ცო­გი მა­თი­ა­ში (მო­მა­ვა­ლი საღ­ვ­თო რო­მის იმ­პე­რი­ის იმ­პე­რა­ტო­რი) უნ­გ­რე­თის მე­ფედ აკურ­თხეს და უნ­გ­რე­თის პარ­ლა­მენ­ტ­მა მას სწო­რედ იშ­ტ­ვა­ნის გვირ­გ­ვი­ნი აჩუ­ქა. 1610 წელს კი უნ­გ­რელ­მა დი­დე­ბულ­მა დი­ორდ თურ­ზომ უნი­კა­ლუ­რი ნივ­თი ვე­ნა­ში ჩა­ი­ტა­ნა და მას შემ­დეგ გვირ­გ­ვი­ნი ავ­ს­ტ­რი­ის მე­ფე­თა ხა­ზი­ნა­ში ინა­ხე­ბო­და.

fb

გვირ­გ­ვი­ნი ორი ნა­წი­ლის­გან შედ­გე­ბა. ეს არის ზამ­ბა­ხე­ბის სტი­ლი­ზე­ბუ­ლი ჰე­რალ­დი­კუ­რი ფი­გუ­რე­ბით შეს­რუ­ლე­ბუ­ლი წრე და და­ხუ­რუ­ლი სფე­რო­სებ­რი ჩაფხუ­ტი.
შუბ­ლის ანუ მთა­ვა­რი ზამ­ბა­ხი გა­მო­ყო­ფი­ლია სამ­კუთხე­დი ზურ­მუხ­ტით, ჰე­რალ­დი­კუ­რი ფი­გუ­რა მარ­გა­ლი­ტე­ბით გამ­შ­ვე­ნე­ბუ­ლი ბერ­ძ­ნუ­ლი ჯვრით სრულ­დე­ბა. ცნო­ბი­ლია, რომ ოს­მა­ლებს გვირ­გ­ვი­ნის ტა­რე­ბის ტრა­დი­ცია არ ჰქონ­დათ, ამი­ტომ მიჩ­ნე­უ­ლია, რომ იშ­ტ­ვა­ნის გვირ­გ­ვი­ნის მო­დე­ლად აღე­ბუ­ლია აღ­მო­სავ­ლელ ეპის­კო­პოს­თა მიტ­რის ფორ­მა, თა­ვის მხრივ კი, ეპის­კო­პოს­თა მიტ­რა ბი­ზან­ტი­ის იმ­პე­რა­ტორ­თა თავ­სა­ბუ­რა­ვი­დან, ანუ კა­მი­ლავ­კი­დან (კუნ­კუ­ლი­დან) იღებს სა­ფუძ­ველს. გვირ­გ­ვი­ნის სარ­ჩულს ძვირ­ფა­სი სპარ­სუ­ლი აბ­რე­შუ­მი წარ­მო­ად­გენს, აქ­ვეა ოს­ტა­ტის – “მუ­მი­ნის” ხელ­მო­წე­რა და მი­თი­თე­ბუ­ლია რომ ის ის­პა­ჰან­ში, შაჰ-აბას დი­დის კარ­ზე მოღ­ვა­წე­ობ­და. ამ­დე­ნად ირ­კ­ვე­ვა, რომ გვირ­გ­ვი­ნი სპარ­სეთ­შია შექ­მ­ნი­ლი. მაგ­რამ რა კავ­ში­რი აქვს შო­რე­ულ ავ­ს­ტ­რი­ა­ში და­ცულ ამ ძვირ­ფას ნივთს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­თან? ამ კითხ­ვა­ზე პა­სუხს წა­ლენ­ჯი­ხის ტა­ძარ­ში შე­მორ­ჩე­ნი­ლი ერ­თი ფრეს­კა იძ­ლე­ვა.

აქ ტაძ­რის სამ­ხ­რეთ ეკ­ვ­დერ­ში ცენ­ტ­რა­ლუ­რი ად­გი­ლი ორი ქტი­ტო­რის პორ­ტ­რეტს უკა­ვია, ერ­თი სა­მეგ­რე­ლოს მთა­ვა­რი მა­ნუ­ჩარ I და­დი­ა­ნია, მე­ო­რე კი მი­სი მე­უღ­ლე, კა­ხე­თის მე­ფის ალექ­სან­დ­რე II-ის ქა­ლიშ­ვი­ლი ნეს­ტან-და­რე­ჯა­ნი. მთა­ვარს წი­თე­ლი ხას­ხა­სა ქსო­ვი­ლის­გან შე­კე­რი­ლი მო­სას­ხა­მი და თეთ­რი პე­რან­გი აც­ვია. მო­სას­ხა­მის სა­ყე­ლო, კი­დე­ე­ბი და სა­ხე­ლო­ე­ბი ოქ­როს­ფე­რი ორ­ნა­მენ­ტე­ბი­თა და მარ­გა­ლი­ტე­ბი­თაა შემ­კუ­ლი. მა­ნუ­ჩარს წელ­ზე ორი ქა­მა­რი უკე­თია, ერ­თი ოქ­რო­სია და ის მო­სას­ხა­მის შე­საკ­რა­ვის ფუნ­ქ­ცი­ა­საც ას­რუ­ლებს, მე­ო­რე ქსო­ვი­ლი­საა და აღ­მო­სავ­ლურ სტილ­შია გა­ნას­კ­ვუ­ლი. თუმ­ცა ყვე­ლა­ზე სა­ყუ­რადღე­ბო მთავ­რის გვირ­გ­ვი­ნია, რო­მე­ლიც იმ­დე­ნად ჰგავს იშ­ტ­ვა­ნის ზე­მოხ­სე­ნე­ბულ გვირ­გ­ვინს, რომ ამ ორი ნივ­თის შე­და­რე­ბის სურ­ვი­ლი გიჩ­ნ­დე­ბა.

მა­ნუ­ჩა­რის ფრეს­კა­ზე და­ხა­ტუ­ლი გვირ­გ­ვი­ნიც, ავ­ს­ტ­რი­ა­ში და­ცუ­ლის მსგავ­სად, ორი ნა­წი­ლის­გან შედ­გე­ბა. გა­რე მხა­რე სტი­ლი­ზე­ბუ­ლი ზამ­ბა­ხე­ბის­გა­ნაა დამ­ზა­დე­ბუ­ლი, ში­და მხა­რე კი ისე­თი­ვე ჩაფხუ­ტია, რო­გო­რიც მე­ფე იშ­ტ­ვა­ნი­სა. ერ­თ­ნა­ი­რია ძვირ­ფა­სი თვლე­ბის შერ­ჩე­ვი­სა და გა­ნა­წი­ლე­ბის სის­ტე­მაც კი, მა­ნუ­ჩა­რის გვირ­გ­ვი­ნის შემ­კუ­ლო­ბა­ში, ისე­ვე რო­გორც უნ­გ­რულ­ში, გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლია სა­მი ძვირ­ფა­სი ქვა: ზურ­მუხ­ტი, ლა­ლი და მარ­გა­ლი­ტი. ორი­ვე გვირ­გ­ვი­ნის თავს კვერ­ცხის ფორ­მის ზურ­მუხ­ტი ას­რუ­ლებს.

არის მცი­რე­ო­დე­ნი გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბაც. მა­ნუ­ჩა­რის გვირ­გ­ვი­ნის შემ­კუ­ლო­ბა­ში ვხე­დავთ ე.წ. რა­ჟამს, ანუ სპარ­სულ ბუმ­ბულს. ის მარ­ცხე­ნა მხა­რეს, კუთხე­შია ჩა­მაგ­რე­ბუ­ლი. სა­ვა­რა­უ­დოდ, სა­მეგ­რე­ლო­ში თავ­სა­ბუ­რა­ვის ბუმ­ბუ­ლით გა­ფორ­მე­ბა მო­დუ­რად და პო­პუ­ლა­რუ­ლად მი­იჩ­ნე­ო­და. არ­ქან­ჯე­ლო ლამ­ბერ­ტი წერ­და: “მეგ­რე­ლი ქა­ლე­ბი “თავ­ზე იხუ­რა­ვენ ძლი­ერ თხელ­სა და თეთრ ლე­ჩაქს, სამ უბედ გა­მოჭ­რილს, ისე რომ ერ­თი უბე ზურ­გ­ზე აქვთ ჩა­მოშ­ვე­ბუ­ლი და და­ნარ­ჩე­ნი ორი – მხრებ­ში. ლე­ჩაქს თავ­ზე ამაგ­რებს ოქ­რომ­კე­დის თუ აბ­რე­შუ­მის ერ­თ­ნა­ი­რი ქუ­დი, რო­მე­ლიც გვირ­გ­ვინ­სა ჰგავს. ამ ახი­რე­ბულ გვირ­გ­ვინ­ზე ჩვე­უ­ლებ­რივ წა­მო­აც­მე­ვენ ფრთას ან მშვე­ნი­ერ ყვა­ვილ­სა”. თავ­სა­ბუ­რა­ვის ზე­მოხ­სე­ნე­ბუ­ლი წე­სით მორ­თ­ვის ტრა­დი­ცია, გა­მო­რიცხუ­ლი არ არის, სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ოს­მა­ლე­თი­დან გავ­რ­ცე­ლე­ბუ­ლი­ყო, რად­გან აღ­მო­სავ­ლე­ლი მმარ­თ­ვე­ლე­ბი დოლ­ბან­დის გა­სა­ფორ­მებ­ლად უმე­ტეს შემ­თხ­ვე­ვა­ში სწო­რედ რა­ჟამს იყე­ნებ­დ­ნენ.

კი­დევ ერ­თი გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბა შუბ­ლის ანუ მთა­ვა­რი ზამ­ბა­ხის გა­ფორ­მე­ბაა. თუ იშ­ტ­ვა­ნის გვირ­გ­ვინ­ზე ის მარ­გა­ლი­ტე­ბით გამ­შ­ვე­ნე­ბუ­ლი ბერ­ძ­ნუ­ლი ჯვრი­თაა გა­ლა­მა­ზე­ბუ­ლი, მა­ნუ­ჩარ­თან სა­დად და უპ­რე­ტენ­ზი­ოდ გა­მო­ი­ყუ­რე­ბა. ყვე­ლა სხვა შემ­თხ­ვე­ვა­ში იდენ­ტუ­რია შეს­რუ­ლე­ბის სტი­ლი, ფორ­მე­ბი, მო­ხა­ზუ­ლო­ბა. ემ­თხ­ვე­ვა გვირ­გ­ვი­ნე­ბის დამ­ზა­დე­ბი­სა და მის მფლო­ბელ­თა მოღ­ვა­წე­ო­ბის პე­რი­ო­დიც: თუ იშ­ტ­ვან ბოჩ­კაი 1605-1606 წლებ­ში მე­ფობ­და, მა­ნუ­ჩა­რი 1590-1611 წლებ­ში იყო მთა­ვა­რი.

fb

ჩნდე­ბა კითხ­ვა: – რა მოვ­ლე­ნას­თან გვაქვს საქ­მე, რამ გა­მო­იწ­ვია უნ­გ­რე­თის მე­ფი­სა და სა­მეგ­რე­ლოს მთავ­რის გვირ­გ­ვინ­თა ესო­დე­ნი მსგავ­სე­ბა?
რო­გორც ჩანს, ოს­მა­ლე­თის იმ­პე­რი­ა­ში არ­სე­ბობ­და ტრა­დი­ცია, რომ­ლის მი­ხედ­ვი­თაც სულ­თ­ნე­ბი თა­ვი­ანთ ქვე­შევ­რ­დომ მმარ­თ­ვე­ლებ­სა თუ მთავ­რებს გვირ­გ­ვი­ნით ასა­ჩუქ­რებ­დ­ნენ. ეს, ერ­თი მხრივ, მათ გა­მორ­ჩე­უ­ლო­ბა­ზე მი­უ­თი­თებ­და, თუმ­ცა ხაზს უს­ვამ­და მათ ყმო­ბა­საც და აღი­ა­რებ­და მა­თი დამ­სა­ჩუქ­რებ­ლის ანუ სულ­თ­ნის უზე­ნა­ე­სო­ბას. მსგავ­სი სა­ხის ტრა­დი­ცი­ას ჩვენ აღ­მო­სავ­ლეთ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ვხე­დავთ, ოღონდ ამ შემ­თხ­ვე­ვა­ში სა­ჩუ­ქა­რი ხა­ლა­თი იყო.

ირა­ნუ­ლი ხა­ლა­თის ჩუ­ქე­ბის წე­სის ქარ­თ­ლ­ში დამ­კ­ვიდ­რე­ბას ვა­ხუშ­ტი ბა­ტო­ნიშ­ვი­ლი როს­ტო­მის (1632-1658) გა­მე­ფე­ბას უკავ­ში­რებს და აღ­ნიშ­ნავს: “ხო­ლო როს­ტომ მე­ფე აძ­ლევ­და ქარ­თ­ველ­თა ლე­ი­ნის ხა­ლა­თებ­სა და მცი­რე­სა მი­სა­ცემ­სა, რა­მე­თუ მა­შინ ქარ­თ­ველ­თა არ იცოდ­ნენ კა­ბა და არ­ცა ჰყუ­ა­რობ­დ­ნენ მორ­თ­ვა­სა”. ამ ცნო­ბამ­დე შე­და­რე­ბით ად­რე­უ­ლი ხა­ნის წყა­რო­ე­ბის მი­მო­ხილ­ვი­სას, ბა­ტო­ნიშ­ვი­ლი გად­მოგ­ვ­ცემს ქარ­თულ წე­რი­ლო­ბით წყა­რო­ებ­ში და­დას­ტუ­რე­ბულ პირ­ველ ცნო­ბას ქარ­თ­ვე­ლი მე­ფის­თ­ვის ირა­ნუ­ლი ხა­ლა­თის ბო­ძე­ბის შე­სა­ხებ. ვა­ხუშ­ტის მო­ნათხ­რო­ბის მი­ხედ­ვით, გი­ორ­გი X-ს (1600-1605) ყე­ე­ნის ნა­ბო­ძე­ბი ხა­ლა­თი მი­არ­თ­ვეს, რო­მელ­მაც: “ა­რა აღი­ხა­და სა­მო­სე­ლი თვი­სი, არა­მედ მას ზე­და შთა­იც­ვა ხა­ლა­თი”. რო­გორც ის­ტო­რი­კოს­მა გუ­ლი­კო კვან­ტი­ძემ გა­მო­არ­კ­ვია, აღ­ნიშ­ნუ­ლი ჩვე­უ­ლე­ბა როს­ტო­მის გა­მე­ფე­ბამ­დეც ცნო­ბი­ლი ყო­ფი­ლა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში.

სა­ყუ­რადღე­ბოა ხა­ლა­თის ჩაც­მის დე­ტა­ლი, რო­მელ­საც გი­ორ­გი X-ის შემ­თხ­ვე­ვა­ში ვხე­დავთ. მან “ა­რა აღი­ხა­და” ეროვ­ნუ­ლი სა­მო­სი, არა­მედ მას­ზე (ქარ­თულ სა­მოს­ზე) გა­და­იც­ვა ხა­ლა­თი.
ირა­ნის შა­ჰის სა­პა­ტიო ხა­ლა­თი გი­ორ­გი XI-საც (1676-1688) მი­უ­ღია. ამ დროს მე­ფეს ქარ­თუ­ლი სა­მო­სი გა­უხ­დია და სპარ­სულ ყა­ი­და­ზე შე­მო­სი­ლი გა­მო­სუ­ლა ნა­რი­ყა­ლას ცი­ხი­დან.
ამ სა­კითხ­თან და­კავ­ში­რე­ბით, სა­ინ­ტე­რე­სო ცნო­ბას გვაწ­ვ­დის XVII სა­უ­კუ­ნის იტა­ლი­ე­ლი მი­სი­ო­ნე­რი და მოგ­ზა­უ­რი დი­ო­ნი­ჯი კარ­ლი. იგი დე­ტა­ლუ­რად აღ­წერს ყე­ე­ნის მი­ერ ნა­ბო­ძე­ბი ხა­ლა­თის ჩაც­მის ცე­რე­მო­ნი­ას და აღ­ნიშ­ნავს, რომ შა­ჰის გა­მოგ­ზავ­ნი­ლი ხა­ლა­თის ჩაც­მას თა­ვი­სი წე­სი ჰქონ­და. აი, რო­გორ აღ­წერს ამ ამ­ბავს იტა­ლი­ე­ლი მოგ­ზა­უ­რი: “მე­ფე გი­ორ­გი XI ერ­თი კვი­რით ად­რე გას­ცემს ბრძა­ნე­ბას, ქა­ლა­ქის მო­ე­დან­ზე სპარ­სუ­ლი ხა­ლა­თის ჩაც­მის ცე­რე­მო­ნი­ის შე­სა­ხებ. სა­დაც მას, სა­პა­ტიო სა­მო­სის (ი­რა­ნუ­ლი) მი­ღე­ბი­თა და ჩაც­მით, საქ­ვეყ­ნოდ უნ­და ეღი­ა­რე­ბი­ნა ირა­ნის შა­ჰის მორ­ჩი­ლე­ბა. დად­გა დათ­ქ­მუ­ლი დრო. მო­ე­და­ნი ხალ­ხით აივ­სო. მზის ჩას­ვ­ლამ­დე სა­მი სა­ა­თით ად­რე, მშვე­ნი­ერ ცხენ­ზე ამ­ხედ­რე­ბუ­ლი, ქარ­თულ ეროვ­ნულ სა­მოს­ში გა­მოწყო­ბი­ლი მე­ფე სა­მე­ფო სა­სახ­ლი­დან გა­მო­ვი­და.

მას თან ახ­ლ­და ხმლი­თა და ხელ­თო­ფე­ბით შე­ი­ა­რა­ღე­ბუ­ლი 50 ქვე­ი­თი მე­ო­მა­რი. ამა­ლამ ჩვე­უ­ლი წე­სი­სა­მებრ, ქა­ლა­ქის ბა­ზარ­ზე გა­ი­ა­რა და ცი­ხე­ში შე­ვი­და. მე­ფე ცი­ხე­ში ქარ­თულ სა­მოსს იხ­დის და სპარ­სე­ლე­ბის დახ­მა­რე­ბით ხელ­მ­წი­ფის­გან გა­მოგ­ზავ­ნილ ხა­ლათს იც­ვამს. სპარ­სულ ყა­ი­და­ზე ჩაც­მუ­ლი, ცი­ხი­დან (ნა­რი­ყა­ლა) გა­მო­სუ­ლი მე­ფე იმა­ვე გზით ბრუნ­დე­ბა სა­სახ­ლე­ში. ეს ხა­ლა­თი მას მთე­ლი დღე ეც­ვა. მეტ­ხან­საც შე­ეძ­ლო სცმო­და, თუ­კი ამას მო­ი­სურ­ვებ­და”.

იტა­ლი­ე­ლი მი­სი­ო­ნე­რის ცნო­ბე­ბის მი­ხედ­ვით ირ­კ­ვე­ვა, რომ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში შა­ჰის მი­ერ გა­მოგ­ზავ­ნი­ლი ხა­ლა­თის ჩაც­მის დად­გე­ნი­ლი წე­სი არ­სე­ბობ­და და ის ირა­ნის მბრძა­ნებ­ლი­სად­მი მორ­ჩი­ლე­ბის აღი­ა­რე­ბის თა­ვი­სე­ბუ­რი ფორ­მა იყო. ამ მხრივ გი­ორ­გი XI-ს წე­სი ზედ­მი­წევ­ნით და­უ­ცავს და შა­ჰის ქვე­შევ­რ­დო­მო­ბის­თ­ვის ბო­ლომ­დე გა­უს­ვამს ხა­ზი, გი­ორ­გი X კი სხვაგ­ვა­რად მო­იქ­ცა, რო­ცა ყე­ე­ნის ნა­ბო­ძე­ბი ხა­ლა­თი ქარ­თულ ტან­საც­მელ­ზე გა­და­იც­ვა. ამის გა­მო დი­დე­ბუ­ლე­ბის­გან შე­ნიშ­ვ­ნაც მი­უ­ღია, ეს საქ­ცი­ე­ლი შა­ჰის­თ­ვის მო­სა­წო­ნი არ იქ­ნე­ბაო. მე­ფეს უპა­სუ­ხია: “თქვენ არა იცით არ­ცა ერ­თი, უკე­თუ ვყო ეგ­რეთ, მერ­მე მითხ­რის სხუ­ა­ცა ნე­ბი­სა თვი­სი­სა ყო­ფად, და აწ ამი­სათ­ვის ეს­რეთ უმ­ჯო­ბეს არი­სო”. ცხა­დია, ამ­გ­ვა­რი მოქ­მე­დე­ბით ქარ­თ­ველ­მა მე­ფემ ირა­ნის შა­ჰის სა­ნა­ხევ­როდ მორ­ჩი­ლე­ბას გა­უს­ვა ხა­ზი.
ამ­დე­ნად, ცხა­დია, რომ აღ­მო­სავ­ლე­ლი მმარ­თ­ვე­ლე­ბის მი­ერ გა­მოგ­ზავ­ნი­ლი სა­ჩუქ­რის მთა­ვა­რი ფუნ­ქ­ცია მჩუ­ქებ­ლის უზე­ნა­ე­სო­ბის აღი­ა­რე­ბა იყო. თუ ქარ­თ­ლ­ში ასეთ სიმ­ბო­ლოდ ხა­ლა­თი მი­იჩ­ნე­ო­და, და­სავ­ლეთ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ის, სა­ვა­რა­უ­დოდ, გვირ­გ­ვი­ნი უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო.

იშ­ტ­ვან ბოჩ­კა­ი­სა და მა­ნუ­ჩარ და­დი­ა­ნის გვირ­გ­ვი­ნე­ბის მსგავ­სე­ბა ბევრ სა­ინ­ტე­რე­სო ფაქ­ტ­ზე მი­უ­თი­თებს, ცხა­დია, მათ შო­რის იმა­ზეც, რომ ორი­ვე შემ­თხ­ვე­ვა­ში მჩუ­ქე­ბე­ლი ოს­მა­ლე­თის სულ­თა­ნია.
თუ ბოჩ­კა­ის სულ­თან­მა გვირ­გ­ვი­ნი რუ­დოლფ II-ის წი­ნა­აღ­მ­დეგ მო­კავ­ში­რე­ო­ბი­სა და უნ­გ­რეთ­ზე პრო­ტექ­ტო­რა­ტის დამ­ყა­რე­ბის ნიშ­ნად გა­უგ­ზავ­ნა, სა­მეგ­რე­ლოს მთა­ვა­რიც ოს­მა­ლებ­მა ალ­ბათ მსგავ­სი მოვ­ლე­ნის გა­მო და­ა­ჯილ­დოვ­ეს, ოღონდ რო­გორც ჩანს, ცო­ტა უფ­რო ად­რე. აქ უნ­და გა­ვიხ­სე­ნოთ, რომ 1568 წელს სა­მეგ­რე­ლოს მთა­ვა­რი ლე­ვან I და­დი­ა­ნი, იმე­რეთ­ში იანეთ­თან ბრძო­ლა­ში და­მარ­ცხ­და. იმე­რე­თის მე­ფის ბაგ­რატ III-ისა და გი­ორ­გი II გუ­რი­ე­ლის ში­შით, მთა­ვა­რი სტამ­ბოლს წა­ვი­და დახ­მა­რე­ბის სათხოვ­ნე­ლად. სულ­თან­მა და­დი­ა­ნი დი­დი სი­ხა­რუ­ლით მი­ი­ღო, აჩუ­ქა ცხრა ხო­მალ­დი, მის­ცა ტრა­პი­ზო­ნი­სა და არ­ზ­რუ­მის სა­ფა­შო­ე­ბი­დან დამ­ხ­მა­რე ჯა­რი და უკან გა­მო­ის­ტუმ­რა.

სტამ­ბოლ­ში ლე­ვან I და­დი­ანს ხელ­მ­წი­ფის ტი­ტუ­ლიც უბო­ძეს. ჩვე­ნი აზ­რით, არ არის გა­მო­რიცხუ­ლი, გვირ­გ­ვი­ნიც მა­შინ ეჩუ­ქე­ბი­ნათ. თით­ქოს ჰგავს კი­დეც იშ­ტ­ვა­ნი­სა და ლე­ვა­ნის და­ჯილ­დო­ე­ბის ამ­ბა­ვი ერ­თ­მა­ნეთს. ორი­ვე და­სა­ჩუქ­რე­ბულს ოს­მალ­თა მმარ­თ­ვე­ლი, ქვე­შევ­რ­დო­მო­ბას­თან ერ­თად, მო­კავ­ში­რე­ე­ბად მო­ი­საზ­რებ­და.
მარ­თა­ლია, ლე­ვან და­დი­ა­ნი წა­ლენ­ჯი­ხის ფრეს­კა­ზე გვირ­გ­ვი­ნით არ არის გა­მო­სა­ხუ­ლი და ამან შე­იძ­ლე­ბა ჩვე­ნი მო­საზ­რე­ბა ეჭ­ვ­ქ­ვეშ და­ა­ყე­ნოს, თუმ­ცა ვერც იმას გა­მოვ­რიცხავთ, რომ სა­მეგ­რე­ლოს სამ­თავ­რო სახ­ლის მე­თა­ურ­მა ფრეს­კა­ზე და­ხატ­ვა სწო­რედ ტრა­დი­ცი­ულ ეროვ­ნულ სა­მო­ში მო­ი­სურ­ვა.

რუდოლფ II ჰაბსბურგი

ფოტო: რუდოლფ II ჰაბსბურგი
fb

თუ მა­ნუ­ჩა­რის გვირ­გ­ვინს ლე­ვან I-ის­თ­ვის ნა­ჩუქ­რად მი­ვიჩ­ნევთ, გა­მო­დის, რომ მას იგი წი­ნაპ­რე­ბის­გან მი­უ­ღია. თუმ­ცა ისიც შე­საძ­ლე­ბე­ლია, ამ ძვირ­ფა­სი რე­გა­ლი­ის პირ­ვე­ლი მფლო­ბე­ლი თა­ვად მა­ნუ­ჩა­რი ყო­ფი­ლი­ყო. ასეა თუ ისე, მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბი­თო­ბის პრინ­ცი­პი­დან გა­მომ­დი­ნა­რე, გვირ­გ­ვი­ნი მა­მი­დან შვილს უნ­და გა­დას­ცე­მო­და, ანუ მა­ნუ­ჩა­რის შემ­დეგ იგი ლე­ვან II და­დი­ანს უნ­და მი­ე­ღო.

რო­გორც ჩანს, იშ­ტ­ვა­ნი­სა და მა­ნუ­ჩა­რის გვირ­გ­ვი­ნებს წარ­მო­შო­ბის ად­გი­ლიც სა­ერ­თო ჰქონ­და, – ამ შემ­თხ­ვე­ვა­ში სპარ­სე­თის შა­ჰე­ბის სა­ხე­ლოს­ნო, კერ­ძოდ კი ოს­ტა­ტი “მუ­მი­ნი” ან მი­სი წრე. აშ­კა­რად ეტყო­ბა სპარ­სუ­ლი ხე­ლო­ბა შე­მორ­ჩე­ნილ ქარ­თულ გვირ­გ­ვინს, ალა­ვერ­დე­ლის მიტ­რას, რო­მე­ლიც დე­კა­ნოზ ილია ჭიღ­ლა­ძის გა­მოკ­ვ­ლე­ვის თა­ნახ­მად, კა­ხე­თის დე­დოფ­ლის, ელე­ნე დი­ა­სა­მი­ძის შეკ­ვე­თით ის­პა­ჰან­შია დამ­ზა­დე­ბუ­ლი ქარ­თ­ვე­ლი ოს­ტა­ტის, პა­პუა ბე­ბუ­რიშ­ვი­ლის მი­ერ. ჩანს, ის­პა­ჰან­ში გვირ­გ­ვი­ნე­ბის დამ­ზა­დე­ბის დი­დი და გა­მოც­დი­ლი სკო­ლა არ­სე­ბობ­და და ამ სკო­ლის ნა­წარ­მით არა­ერ­თი მმარ­თ­ვე­ლი და უმაღ­ლე­სი სა­სუ­ლი­ე­რო პი­რი სარ­გებ­ლობ­და.

ჩვე­ნი მსჯე­ლო­ბის სა­გა­ნი იმა­ზეც მი­უ­თი­თებს, რომ ქარ­თუ­ლი ფრეს­კის ოს­ტა­ტე­ბი, ქტი­ტორ­თა გა­მო­სახ­ვის დროს შეძ­ლე­ბის­დაგ­ვა­რად ზუს­ტად ცდი­ლობ­დ­ნენ ის­ტო­რი­უ­ლი რე­ა­ლო­ბის, კოს­ტი­უ­მის, რე­გა­ლი­ე­ბი­სა და, რა თქმა უნ­და, გა­რეგ­ნო­ბის გად­მო­ცე­მას. მხატ­ვ­რუ­ლი ინ­ტერ­პ­რე­ტა­ცი­ე­ბი და პი­რო­ბი­თო­ბა ასეთ დროს მი­ნი­მუ­მამ­დე იყო დაყ­ვა­ნი­ლი.

გი­ორ­გი კა­ლან­დია
ხე­ლოვ­ნე­ბის სა­სახ­ლის დი­რექ­ტო­რი
ჟურნალი “ისტორიანი”, #78

kvirispalitra.ge

დატოვეთ კომენტარი

კომენტარები

Загрузка...